Lời dẫn lễ khai giảng là phần nói nối các nghi thức của buổi lễ, thường do một thầy cô trẻ hoặc một cặp giáo viên – học sinh đảm nhận, dài tổng cộng chừng tám đến mười hai phút chia rải trong buổi lễ 60–75 phút. Người dẫn không phải nhân vật chính; việc của người dẫn là giúp mấy trăm học sinh, đại biểu và phụ huynh biết lúc nào đứng, lúc nào ngồi, ai sắp nói và buổi lễ đang đi tới đâu.
Bài này viết cho thầy cô lần đầu được ban giám hiệu giao cầm micro ngày khai giảng. Phần đầu là khung chương trình phổ biến ở trường phổ thông, tiếp theo là lời mẫu cho từng đoạn — tên trường, tên người đều giả định để bạn thay bằng tên thật theo danh sách nhà trường duyệt — và cuối cùng là những chỗ hay vấp khi đứng nói giữa sân trường lộng gió.
Người dẫn lễ khai giảng làm những việc gì, đứng ở đâu
Ở phần lớn trường phổ thông, người dẫn lễ khai giảng là giáo viên được phân công từ cuối tháng Tám, thường là người có giọng rõ và quen đứng trước đông người: giáo viên Ngữ văn, giáo viên Âm nhạc, cán bộ đoàn đội. Nhiều trường chọn dẫn đôi, một thầy hoặc cô đi cùng một học sinh lớp lớn, để lời dẫn bớt khô và học sinh thấy mình có phần trong buổi lễ. Dẫn đôi thì phải chia lời từ trước, ai nói câu nào ghi rõ vào kịch bản, tránh hai người cùng mở miệng một lúc.
Vị trí đứng nên ở một bên sân khấu hoặc bục, lệch khỏi lối đại biểu bước lên. Người dẫn đứng giữa sân khấu sẽ che mất bàn đại biểu và phải lùi ra mỗi lần có người lên phát biểu. Bạn cần một bục nhỏ hoặc giá kê để đặt kịch bản, một micro riêng không dùng chung với micro phát biểu, và một người trợ lý đứng gần để chuyền giấy khi có thay đổi phút chót, chẳng hạn một đại biểu đến muộn hoặc xin về sớm.
Ngoài lời nói, người dẫn còn giữ nhịp cho cả buổi. Bạn là người ra hiệu cho bộ phận âm thanh bật nhạc đón lớp đầu cấp, báo cho đội trống chuẩn bị, nhắc khéo khi một phần kéo dài quá dự kiến. Vì vậy hãy gặp người lo âm thanh và người phụ trách đội nghi lễ ít nhất một lần trước buổi tổng duyệt, thống nhất các câu ra hiệu: câu nào là tín hiệu bật nhạc, câu nào là tín hiệu tắt.
Khung chương trình lễ khai giảng 60–75 phút và phần lời của người dẫn
Thứ tự dưới đây là khung thường gặp ở trường tiểu học, THCS và THPT. Mỗi trường có thể thêm bớt, đảo vị trí phần văn nghệ hoặc gộp lời chào mừng với lời khai mạc; bạn bám theo chương trình đã được ban giám hiệu duyệt.
| Phần | Thời lượng gợi ý | Người dẫn làm gì |
|---|---|---|
| Ổn định hàng ngũ, đón đại biểu | 10–15 phút trước giờ lễ | Nhắc học sinh ổn định chỗ ngồi, mời đại biểu vào vị trí, không cần lời trang trọng |
| Văn nghệ chào mừng | 10–15 phút | Giới thiệu ngắn từng tiết mục, mỗi lần không quá ba câu |
| Đón học sinh lớp đầu cấp | 5–7 phút | Lời chào đón, đọc tên lớp khi các em bước vào |
| Nghi lễ chào cờ | 3–5 phút | Mời toàn thể đứng nghiêm, chỉnh trang, mời đội nghi lễ |
| Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu | 3–5 phút | Đọc theo danh sách đã duyệt |
| Thư chúc mừng (nếu có) và diễn văn khai giảng | 10–15 phút | Mời người đọc thư, mời hiệu trưởng phát biểu |
| Phát biểu của đại biểu, đại diện giáo viên, học sinh | 10 phút | Mời lần lượt, cảm ơn sau mỗi lời |
| Đánh trống khai trường | 2–3 phút | Lời dẫn trang trọng, mời người đánh trống |
| Bế mạc | 2 phút | Cảm ơn, hướng dẫn học sinh về lớp |
Tổng thời gian người dẫn thực sự nói chỉ khoảng một phần mười buổi lễ. Phần lời càng gọn, buổi lễ càng nhẹ cho học sinh nhỏ phải ngồi dưới nắng. Nếu trường có tiết mục dài hoặc nhiều đại biểu, hãy đề xuất cắt bớt lời dẫn chứ không cắt nghi thức.
Lời mở đầu, tuyên bố lý do và giới thiệu đại biểu
Câu mở đầu nên chậm, rõ, không vội vào chuyện. Ví dụ giả định cho một trường THCS: “Kính thưa các vị đại biểu, kính thưa quý thầy cô giáo, thưa quý vị phụ huynh cùng toàn thể các em học sinh thân mến! Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu tháng Chín, hôm nay, Trường THCS Y long trọng tổ chức lễ khai giảng năm học mới. Thay mặt Ban tổ chức, xin trân trọng cảm ơn sự có mặt của quý vị đại biểu và quý vị phụ huynh.”
Phần tuyên bố lý do có thể do người dẫn đọc hoặc do một phó hiệu trưởng đảm nhận, tuỳ quy ước của trường. Nếu bạn đọc, giữ trong ba đến bốn câu: năm học mới bắt đầu, nhà trường tổ chức lễ để chào đón học sinh, cảm ơn chính quyền và phụ huynh đã đồng hành. Không cần kể lại thành tích năm trước; phần đó dành cho diễn văn của hiệu trưởng.
Giới thiệu đại biểu là chỗ dễ sai nhất. Nguyên tắc chung là giới thiệu từ cấp cao xuống cấp thấp, khách bên ngoài trước rồi mới tới thành phần trong trường, và chỉ đọc theo danh sách ban giám hiệu đã duyệt sáng hôm đó. Câu mẫu: “Về dự buổi lễ hôm nay, xin trân trọng giới thiệu: ông Trần Văn A, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường X; bà Lê Thị B, đại diện Ban đại diện cha mẹ học sinh nhà trường…” Sau mỗi tên dừng nửa nhịp để mọi người vỗ tay; nếu đại biểu đông, xin phép vỗ tay chung một lần ở cuối.
Hãy ghi phiên âm những tên, chức danh dài hoặc khó đọc ngay bên lề kịch bản, và hỏi lại người trực tiếp mời đại biểu xem có ai báo vắng phút chót. Đọc tên một người đã không đến là lỗi khó gỡ nhất trong cả buổi lễ.
Lời dẫn phần nghi lễ: đón lớp đầu cấp, chào cờ, đọc thư
Đón học sinh lớp đầu cấp. Đây là đoạn nhiều cảm xúc nhất với phụ huynh, lời dẫn nên ấm và ngắn. Ví dụ giả định: “Và bây giờ, xin mời toàn thể buổi lễ hướng về phía cổng trường, chào đón những thành viên mới của mái trường: các em học sinh khối lớp 6. Năm nay nhà trường đón 220 em, chia thành sáu lớp, cùng các thầy cô chủ nhiệm.” Khi từng lớp bước vào, chỉ đọc tên lớp và tên giáo viên chủ nhiệm, để nhạc làm phần còn lại.
Nghi lễ chào cờ. Lời dẫn cần dứt khoát: “Xin mời toàn thể buổi lễ đứng nghiêm, chỉnh đốn trang phục, thực hiện nghi lễ chào cờ.” Sau đó người dẫn im lặng cho tới khi nghi lễ kết thúc, rồi mời mọi người ngồi. Đừng thêm câu bình luận vào giữa nghi thức này.
Đọc thư chúc mừng. Nhiều năm, nhà trường có thư chúc mừng của lãnh đạo gửi ngành giáo dục nhân dịp khai giảng. Nếu kế hoạch có phần này, người dẫn chỉ cần mời đúng người đọc và nêu ngắn gọn thư của ai: “Trân trọng kính mời thầy Phạm Văn C, Phó Hiệu trưởng nhà trường, lên đọc thư chúc mừng năm học mới.” Không tóm tắt nội dung thư trước khi đọc.
Sau mỗi phần, một câu nối. Giữa hai phần nghi lễ, câu nối chỉ cần làm một việc là báo cho mọi người biết điều sắp tới. Câu nối dài kiểu bình luận cảm xúc làm buổi lễ chùng xuống và khiến học sinh nhỏ mất tập trung.
Lời mời phát biểu và đánh trống khai trường
Phần giữa buổi lễ chủ yếu là các lời mời. Bạn có thể dùng các câu mẫu sau, điều chỉnh theo chức danh thật:
- Mời hiệu trưởng: “Thưa toàn thể buổi lễ, để mở đầu năm học mới, trân trọng kính mời cô Nguyễn Thị D, Hiệu trưởng nhà trường, lên đọc diễn văn khai giảng.” (chỉ đọc chức danh có trong danh sách duyệt).
- Cảm ơn sau diễn văn: “Xin cảm ơn cô Hiệu trưởng với những lời gửi gắm chân thành cho thầy và trò trong năm học mới.” Một câu là đủ.
- Mời đại biểu: “Buổi lễ hôm nay vinh dự được đón ông Trần Văn A về dự. Trân trọng kính mời ông lên phát biểu.”
- Mời đại diện giáo viên và học sinh: nói rõ tên, lớp hoặc tổ chuyên môn, không cần giới thiệu thành tích dài.
- Mở đầu đánh trống: “Tiếng trống khai trường mỗi năm là lời báo hiệu một hành trình mới. Trân trọng kính mời ông Trần Văn A và cô Hiệu trưởng thực hiện nghi thức đánh trống khai giảng năm học mới.”
- Sau tiếng trống: dừng hai giây cho tiếng trống ngân hết rồi mới nói tiếp, nếu có thả bóng bay hay tiết mục chào mừng thì giới thiệu ngay sau đó.
Nếu một đại biểu nói dài hơn dự kiến, người dẫn không ngắt lời. Bạn chỉ có thể rút ngắn phần sau, ví dụ gộp hai lời mời thành một hoặc lược câu nối, rồi báo cho ban giám hiệu bằng ánh mắt hoặc tờ giấy nhỏ qua người trợ lý.
Lời dẫn văn nghệ và lời bế mạc
Văn nghệ chào mừng có thể đặt ở đầu buổi lễ để ổn định hàng ngũ, hoặc ở cuối sau tiếng trống. Lời giới thiệu mỗi tiết mục chỉ cần tên tiết mục, người biểu diễn và một câu dẫn: “Mở đầu chương trình văn nghệ là tiết mục múa do các bạn học sinh lớp 8A thể hiện, gửi tới các thầy cô lời chào năm học mới.” Nếu học sinh có bài hát tự sáng tác hoặc tiết mục tập lâu, có thể thêm một câu ghi nhận công sức chứ không thêm lời khen quá mức.
Lời bế mạc cần làm ba việc: cảm ơn đại biểu, nhắc lại một câu tinh thần của năm học, hướng dẫn học sinh rời sân. Ví dụ giả định: “Kính thưa quý vị đại biểu, quý thầy cô và các em học sinh, buổi lễ khai giảng năm học mới của Trường THCS Y đến đây xin được khép lại. Ban tổ chức xin chân thành cảm ơn quý vị đại biểu, quý phụ huynh đã dành thời gian đến chung vui cùng nhà trường. Kính chúc quý vị sức khoẻ, chúc các thầy cô và các em một năm học nhiều niềm vui. Xin mời các em học sinh theo sự hướng dẫn của thầy cô chủ nhiệm trở về lớp.”
Đừng để học sinh đứng lên ồ ạt khi đại biểu còn ngồi. Nhiều trường sắp xếp tiễn đại biểu trước, sau đó người dẫn mới mời lần lượt từng khối về lớp, bắt đầu từ khối nhỏ nhất. Thứ tự này cần thống nhất với thầy cô tổng phụ trách trước buổi lễ để tránh chen lấn ở cầu thang.
Chỗ hay vấp khi dẫn lễ ngoài trời và cách tập
Gió và nắng làm bay giấy, chói mắt. In kịch bản cỡ chữ lớn, kẹp vào bìa cứng hoặc kẹp giấy, đánh số trang. Thử đứng đúng vị trí vào đúng giờ lễ trong buổi tổng duyệt để xem nắng chiếu từ phía nào.
Micro hú hoặc nhỏ tiếng. Cầm micro cách miệng chừng một nắm tay, không chĩa vào loa. Thống nhất với người lo âm thanh một ký hiệu tay khi cần chỉnh to nhỏ, vì nói vào micro câu “chỉnh giúp” sẽ vang khắp sân.
Nói nhanh vì hồi hộp. Sân rộng có tiếng vọng, nói nhanh là chữ dính vào nhau. Tập đọc to cả kịch bản hai lần với tốc độ chậm hơn lúc nói chuyện thường, có người nghe ở cuối sân để báo lại câu nào nghe không rõ.
Chương trình thay đổi phút chót. Chừa khoảng trống bên lề mỗi trang để ghi tay, có sẵn một câu đệm để lấy thời gian khi chờ: “Xin quý vị và các em giữ trật tự, chương trình sẽ tiếp tục trong ít phút.” Không nói lý do chậm trễ nếu chưa biết chắc.
Đọc sai tên, chức danh. Nếu lỡ sai, xin lỗi ngắn gọn rồi đọc lại đúng: “Xin lỗi, xin được đọc lại cho chính xác…” Sửa nhanh, không giải thích dài. Cách phòng hay nhất vẫn là đọc to danh sách đại biểu cho chính người lập danh sách nghe một lần trước buổi lễ.
Câu hỏi thường gặp
Lễ khai giảng thường dài bao lâu và người dẫn nói khoảng bao nhiêu phút?
Phần lớn trường giữ lễ khai giảng trong khoảng 60 đến 75 phút, có nơi gọn hơn với học sinh tiểu học. Người dẫn nói rải rác tổng cộng chừng tám đến mười hai phút; phần còn lại là nghi lễ, diễn văn, phát biểu và văn nghệ.
Có nên dẫn đôi giáo viên với học sinh không?
Dẫn đôi giúp buổi lễ tươi hơn và học sinh thấy gần gũi, nhưng cần chia lời rõ ràng từ trước. Thường giáo viên giữ các phần trang trọng như giới thiệu đại biểu, mời phát biểu, đánh trống; học sinh giới thiệu văn nghệ và chào đón lớp đầu cấp.
Thứ tự giới thiệu đại biểu theo nguyên tắc nào?
Nguyên tắc chung là cấp cao trước, khách bên ngoài trước thành phần trong trường, và luôn đọc đúng theo danh sách ban giám hiệu duyệt trong buổi sáng. Khi phân vân, hỏi trực tiếp người phụ trách lễ tân chứ không tự sắp xếp lại.
Nếu đại biểu đến muộn khi đã giới thiệu xong thì làm sao?
Chờ một khoảng nghỉ giữa hai phần, rồi giới thiệu bổ sung bằng một câu ngắn và lời chào mừng. Không ngắt ngang lời phát biểu hay tiết mục đang diễn ra để giới thiệu người mới đến.
Lời dẫn có cần học thuộc không?
Không cần thuộc lòng từng chữ, nhưng nên quen tới mức chỉ liếc giấy là nhớ câu. Các câu mở đầu, lời mời đánh trống và lời bế mạc nên thuộc để nhìn được xuống sân khi nói, còn danh sách đại biểu thì luôn đọc theo giấy để tránh sai.
Trời mưa phải chuyển lễ vào hội trường thì lời dẫn thay đổi gì?
Thường phải rút gọn: bỏ phần đón lớp đầu cấp đi qua cổng, giảm số tiết mục, mời ít đại biểu phát biểu hơn. Người dẫn nên có sẵn một bản kịch bản rút gọn chuẩn bị từ trước và thống nhất với ban giám hiệu phương án khi trời mưa.