HanHanh.comHân Hạnh
Viết và tập bài phát biểu

Thẻ gợi ý khi phát biểu: chuyển bài viết sẵn thành thẻ để nói mà không đọc giấy

Cách chuyển bài phát biểu viết sẵn thành năm bảy thẻ gợi ý: ghi gì, cỡ chữ, đánh số, đánh dấu chỗ dừng, và tập với thẻ để nói nhìn người nghe thay vì đọc giấy.

Close view of hands holding a small stack of blank cream index cards tied with a rubber band beside a microphone stand, Hanoi event hall, soft stage light

Thẻ gợi ý là năm đến bảy tấm bìa nhỏ cỡ lòng bàn tay, mỗi thẻ chỉ ghi vài chữ khoá cho một đoạn của bài, giúp bạn nói bằng lời mình mà không phải đọc nguyên văn từ tờ giấy. Bạn vẫn viết bài đủ chữ khi chuẩn bị, nhưng khi đứng nói, thứ trong tay chỉ là những cái mốc. Cách này nằm giữa đọc giấy và nói thuộc lòng, và hợp với hầu hết người không phải nói trước đông người thường xuyên.

Bài này hướng dẫn chuyển một bài đã viết thành bộ thẻ: thẻ ghi gì và không ghi gì, cỡ chữ, cách đánh số, chỗ nào vẫn nên viết đủ chữ, cách tập với thẻ, và xử lý khi lỡ quên giữa chừng. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.

Vì sao đọc giấy làm bài nói mất sức, còn thuộc lòng thì rủi ro

Đọc nguyên văn từ tờ giấy là cách an toàn nhất về nội dung nhưng tốn nhất về kết nối. Mắt bạn dán xuống giấy, đầu cúi, giọng chuyển sang giọng đọc: đều, nhanh, thiếu chỗ nhấn. Người nghe cảm thấy bạn đang đọc cho xong chứ không nói với họ. Trong hội trường, tờ A4 còn che micro, sột soạt khi lật, và nếu giấy run theo tay thì cả phòng nhìn thấy.

Thuộc lòng từng chữ ở chiều ngược lại: mắt bạn tự do, nhưng trí nhớ trở thành điểm yếu duy nhất. Chỉ cần quên một chữ ở câu thứ ba, cả chuỗi phía sau có thể đứt, vì bạn đã học bài như học một chuỗi âm thanh chứ không như một mạch ý. Người thuộc lòng thường nói với giọng đều đều của người đọc thuộc, và khi bị ngắt, rất khó nối lại.

Thẻ gợi ý giữ được ưu điểm của cả hai. Bạn nhớ ý, không nhớ chữ, nên khi nói, câu chữ có thể khác bản viết một chút mà không sao. Khi quên, bạn liếc xuống một từ khoá là nối lại được mạch. Thẻ nhỏ cầm một tay, không che mặt, không sột soạt. Và vì phải tự tìm câu chữ khi nói, giọng bạn tự nhiên như giọng nói chuyện.

Mỗi thẻ ghi gì, không ghi gì

Một thẻ, một đoạn. Mỗi thẻ ứng với một phần của bài: mở, từng ý phụ của thân, kết. Bài ba phút thường cần bốn đến sáu thẻ. Khi lật thẻ, bạn cũng tự chuyển ý, giống như người nghe được báo đã sang phần mới.

Ghi từ khoá, không ghi câu. Mỗi thẻ ba đến sáu dòng, mỗi dòng vài chữ gợi ra cả câu: "mưa tháng 7 – nước tới mắt cá", "cô Tư bê khay", "5 người – không đơn nào huỷ". Nếu ghi thành câu, bạn sẽ đọc.

Ghi đủ chữ những gì không được sai. Tên người, chức danh, tên đơn vị, con số, câu trích nguyên văn. Đây là những thứ quên hay đọc sai sẽ thành chuyện; ghi đủ để liếc là đọc đúng.

Ghi lời nhắc cho chính mình. Một dấu gạch chéo ở chỗ cần dừng, chữ "CHẬM" trước câu quan trọng, chữ "NHÌN" ở chỗ nên nhìn người nghe, chữ "LY" ở chỗ nâng ly. Viết bằng màu khác với nội dung.

Không ghi ở mặt sau. Lật thẻ để đọc mặt sau dễ làm rối thứ tự. Mặt sau chỉ để số thẻ to ở góc và nguồn số liệu nếu cần trả lời câu hỏi sau buổi.

Chuyển bài viết sẵn thành bộ thẻ trong một buổi tối

Giả sử bạn đã có bài viết đủ chữ, đã đọc to và chỉnh độ dài. Các bước dưới đây biến nó thành bộ thẻ.

  1. Chia bài thành các đoạn theo ý: mở, mỗi ý phụ, kết. Đánh số các đoạn.
  2. Với mỗi đoạn, gạch dưới những từ mà chỉ cần nhìn thấy là bạn nhớ cả câu. Thường là danh từ, hình ảnh, con số, tên người.
  3. Chép các từ gạch dưới sang thẻ, mỗi đoạn một thẻ, chữ in to cỡ đọc được khi cầm thẻ ngang thắt lưng, khoảng gấp đôi cỡ chữ viết tay bình thường. Nếu in máy, cỡ chữ từ 18 trở lên.
  4. Viết đủ chữ câu mở đầu trên thẻ thứ nhất và câu kết trên thẻ cuối. Hai câu này là lúc dễ run nhất, nên được viết đủ dù bạn đã thuộc.
  5. Đánh số to ở góc trên mỗi thẻ, cả mặt trước và mặt sau. Nếu làm rơi, bạn xếp lại trong vài giây.
  6. Thêm ký hiệu nhắc: dấu dừng, chữ chậm, chỗ nhìn lên. Dùng một màu riêng.
  7. Đục một lỗ ở góc và xâu vòng nhẫn hoặc dây thun, nếu bạn hay run tay hoặc nói ngoài trời có gió.

Nếu không có bìa cứng, giấy A4 cắt làm tư cũng dùng được, miễn là giấy dày đủ để không quăn. Tránh dùng điện thoại làm thẻ gợi ý: màn hình tự tắt, thông báo hiện lên, và cầm điện thoại trên sân khấu dễ bị hiểu là đang đọc tin nhắn.

Ví dụ một bộ thẻ cho bài ba phút

Tình huống giả định: anh Đỗ Văn G phát biểu ba phút ở lễ tốt nghiệp một khoá học nghề pha chế, thay mặt các học viên cảm ơn trung tâm và giảng viên. Bài đủ chữ dài khoảng 360 tiếng. Bộ thẻ của anh như sau.

Thẻ 1 (mở): câu mở viết đủ chữ: "Kính thưa cô Hiệu trưởng, thưa các thầy cô, thưa các bạn cùng khoá. Em là Giang, học viên lớp tối." Dòng dưới: "ý chính: 12 tuần – từ không biết cầm bình đến tự pha cho khách".

Thẻ 2 (ý phụ 1): "buổi đầu – làm vỡ 3 cái ly" / "thầy Khải: không sao, ly rẻ hơn bài học" / CHẬM.

Thẻ 3 (ý phụ 2): "lớp tối – 9 người, 9 nghề" / "chị Mai bán vé số, em Tuấn sinh viên" / "học xong ở lại lau bàn cùng nhau".

Thẻ 4 (ý phụ 3): "tuần 10 – pha thử cho khách thật" / "run tay – khách vẫn khen" / NHÌN lên cả phòng.

Thẻ 5 (kết): câu kết viết đủ chữ: "Mười hai tuần trước, em không biết cầm bình. Hôm nay, em xin mời thầy cô ly cà phê đầu tiên em pha ở quán của mình, mùa xuân tới. Xin cảm ơn."

Năm thẻ, khoảng ba mươi chữ khoá ngoài hai câu viết đủ. Anh G không cần nhớ câu nào khác ngoài câu đầu và câu cuối; phần giữa anh kể bằng lời mình, nhìn từ khoá để không bỏ sót.

Tập với thẻ: từ bản đủ chữ sang bản chỉ có mốc

Đừng chuyển sang thẻ ngay hôm trước. Cần ít nhất ba bốn lượt tập để quen nói từ từ khoá thay vì từ câu viết sẵn.

  • Lượt 1: đọc bản đủ chữ to, đứng như trên sân khấu. Mục đích là nhớ mạch.
  • Lượt 2: chỉ cầm thẻ, nói lại từng đoạn bằng lời mình. Chỗ nào bí, mở bản đủ chữ xem lại rồi thêm một từ khoá vào thẻ.
  • Lượt 3: chỉ cầm thẻ, nói liền một mạch có bấm giờ. Chấp nhận câu chữ khác bản viết; điều quan trọng là không bỏ ý và đúng thời lượng.
  • Lượt 4: nói trước một người nghe thử, nhìn họ nhiều hơn nhìn thẻ. Nhờ họ đếm số lần bạn cúi xuống thẻ quá lâu.
  • Nếu đến lượt 4 vẫn phải nhìn thẻ liên tục ở một đoạn, đoạn đó có thể quá phức tạp; viết lại cho đơn giản, hoặc bỏ.
  • Sáng hôm nói, đọc lướt bộ thẻ một lần, không tập thêm bản đủ chữ để khỏi lẫn lại về giọng đọc.

Có một bài riêng về cách tập bài phát biểu trong danh mục này. Ở đây chỉ cần nhớ: thẻ chỉ có tác dụng khi bạn đã tập với chính bộ thẻ ấy, không phải với bản đủ chữ.

Thẻ gợi ý trong những hoàn cảnh khó

Cách dùng thẻ thay đổi theo chỗ đứng và thứ bạn phải cầm. Những tình huống dưới đây hay gặp ở sự kiện thật.

  • Đứng sau bục có mặt nghiêng: đặt cả bộ thẻ lên mặt bục, gạt thẻ đã nói sang bên thay vì lật. Không cần cầm, hai tay rảnh để đặt lên mép bục hoặc làm cử chỉ.
  • Cầm micro không dây: một tay micro, tay kia cầm thẻ ngang thắt lưng. Đừng giơ thẻ lên trước mặt; liếc xuống bằng mắt, không cúi cả đầu. Giữ micro cố định trước miệng khi liếc thẻ để giọng không lúc to lúc nhỏ.
  • Ngoài trời có gió, như lễ động thổ, tiệc sân vườn: xâu thẻ bằng vòng nhẫn hoặc kẹp bằng kẹp giấy lớn, chữ viết bằng bút không lem nếu có thể bị ướt.
  • Sân khấu tối, đèn chiếu thẳng mặt: chữ trên thẻ phải to và đậm hơn bình thường, giấy màu sáng, tránh mực xanh nhạt. Thử đứng dưới đèn trong buổi tổng duyệt nếu có.
  • Nói hai người, chia lời: mỗi người một bộ thẻ riêng, nhưng thẻ của mình ghi thêm câu cuối của người kia ở đầu thẻ kế tiếp, để biết lúc nào tới lượt.
  • Phát biểu trực tuyến: dán thẻ ngay dưới camera, không đặt lệch sang bên, để mắt bạn liếc thẻ mà người xem vẫn thấy như đang nhìn họ.

Dù hoàn cảnh nào, hãy thử cầm bộ thẻ ở đúng tư thế sẽ đứng ít nhất một lần trước buổi nói. Thẻ đọc rõ trên bàn có thể khó đọc khi đứng dưới đèn sân khấu.

Lỡ quên giữa chừng: nối lại mà người nghe không biết

Dừng, không xin lỗi. Một khoảng lặng ba giây với bạn dài như cả phút, nhưng với người nghe chỉ như một chỗ ngắt có chủ ý. Đừng nói "xin lỗi, em quên mất"; cứ dừng, nhìn xuống thẻ.

Nhắc lại câu vừa nói. Lặp lại câu cuối cùng bằng giọng chậm thường kéo theo câu tiếp. Người nghe nghe như đang nhấn mạnh.

Nhảy sang thẻ kế tiếp. Nếu cả đoạn đều không nhớ, bỏ đoạn đó, lật sang thẻ sau. Người nghe không có bản gốc, họ không biết bạn đã bỏ gì.

Dùng câu nối chung. Chuẩn bị sẵn một câu như "Và điều em muốn nói tiếp là…" để có thời gian liếc thẻ. Câu này đi được với gần như mọi đoạn.

Đừng quay lại sửa. Nếu đã nói sang ý khác rồi mới nhớ ra chi tiết bị bỏ, để nó đi. Quay lại làm mạch rối hơn cái được. Nếu chi tiết đó thật sự cần, có thể ghép nó vào phần kết bằng một câu ngắn.

Câu hỏi thường gặp

Phát biểu có nên cầm giấy không hay phải nói thuộc lòng?

Cầm giấy hay thẻ không có gì sai, kể cả với người nói giỏi. Điều cần tránh là cúi đầu đọc nguyên văn suốt bài. Thẻ gợi ý nhỏ, ghi từ khoá, cho phép bạn nhìn người nghe phần lớn thời gian mà vẫn có chỗ dựa khi quên.

Thẻ gợi ý nên cỡ bao nhiêu?

Cỡ phổ biến là khoảng bằng lòng bàn tay, tương đương một phần tư tờ A4, đủ để cầm một tay mà không che mặt. Giấy nên dày như bìa để không quăn khi tay đổ mồ hôi. Chữ đủ to để đọc được khi cầm thẻ ngang thắt lưng.

Có thể dùng điện thoại thay thẻ gợi ý không?

Được nhưng rủi ro hơn: màn hình có thể tự tắt, thông báo hiện lên, chữ nhỏ, và người nghe có thể hiểu là bạn đang xem tin nhắn. Nếu buộc phải dùng, bật chế độ không làm phiền, tắt khoá màn hình tự động và phóng chữ thật to.

Bài phát biểu trang trọng có cần đọc nguyên văn không?

Một số dịp như lễ chính thức có văn bản phát biểu đã duyệt, hoặc điếu văn ở lễ tang, người ta thường đọc nguyên văn và điều đó được chấp nhận. Khi đó, in chữ to, ngắt dòng theo nhịp thở, đánh dấu chỗ dừng, và tập đủ để có thể ngẩng lên ở cuối mỗi đoạn.

Tập bao nhiêu lần thì bỏ được bản đủ chữ?

Thường ba bốn lượt với thẻ là đủ cho bài ba phút. Dấu hiệu bạn đã sẵn sàng là nói liền được cả bài chỉ với thẻ, không bỏ ý, thời lượng chênh dưới mười lăm giây so với bản viết. Nếu vẫn phải mở bản đủ chữ, đoạn đó cần thêm từ khoá hoặc viết lại.

Có nên đưa bộ thẻ cho người dẫn giữ hộ không?

Không cần. Tự giữ thẻ trong túi áo hoặc tay để không phải chờ người khác đưa lúc lên. Nếu ban tổ chức cần nội dung để in hay để người dẫn giới thiệu, gửi cho họ bản tóm tắt hoặc bản đủ chữ riêng, không đưa bộ thẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138