HanHanh.comHân Hạnh
Viết và tập bài phát biểu

Số liệu trong bài phát biểu: mấy con số là đủ và cách nói cho người nghe nhớ

Bài phát biểu chỉ nên có một đến ba con số. Cách chọn số đáng nói, làm tròn, so sánh với thứ người nghe hình dung được và tránh đọc bảng số trên sân khấu.

Young manager in a Bac Ninh factory canteen holding a single blank card while colleagues sit on plastic stools facing away from camera, fluorescent and window light

Một bài phát biểu ba đến năm phút chỉ nên có một đến ba con số, mỗi số được làm tròn, nói chậm và đặt cạnh một thứ người nghe hình dung được. Người nghe không giữ nổi con số thứ tư; đến con số thứ sáu, họ bắt đầu nhìn điện thoại. Báo cáo bằng văn bản mới là chỗ cho bảng số đầy đủ.

Bài này dành cho người tự viết bài phát biểu có số: trưởng nhóm ở tiệc cuối năm, chủ cửa hàng ở buổi kỷ niệm, người đại diện câu lạc bộ ở buổi tổng kết hoạt động. Bạn sẽ có cách chọn số đáng nói, cách đổi số khô thành số người nghe nhớ, lời mẫu trước và sau khi sửa, và cách kiểm số cho đúng trước khi đứng lên. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.

Vì sao tai người nghe không giữ được nhiều số

Khi đọc báo cáo, mắt bạn có thể dừng ở một ô bảng, so với ô bên cạnh, quay lại đầu trang. Khi nghe, mỗi con số chỉ đi qua một lần, cùng tốc độ với những chữ xung quanh. Người nghe phải vừa nhớ số, vừa nhớ số đó nói về cái gì, vừa theo câu tiếp theo. Hai ba số còn giữ được; năm sáu số nối nhau thì số sau đẩy số trước ra khỏi đầu.

Con số còn khó nghe vì cách đọc. "Bốn tỷ ba trăm bảy mươi hai triệu" mất gần ba giây và mười một tiếng, trong khi điều người nghe cần chỉ là "hơn bốn tỷ". Số thập phân, phần trăm lẻ, số có đơn vị lạ càng khó. Nghe "tăng mười tám phẩy sáu phần trăm", phần lớn người nghe chỉ giữ được "tăng gần hai mươi phần trăm", tức là bạn đã mất công đọc phần lẻ mà không ai nhận.

Cuối cùng, con số không có ngữ cảnh thì không mang nghĩa. "Năm nay nhóm giao 12.000 đơn" là lớn hay nhỏ? Người trong nghề có thể biết, nhưng phần lớn người ngồi dưới, nhất là khách mời và gia đình nhân viên, không biết. Phải có một mốc so sánh thì số mới nói lên điều gì. Mốc đó có thể là năm trước, là lúc mới bắt đầu, hoặc là một thứ đời thường ai cũng hình dung được. Thiếu mốc, con số chỉ là một chuỗi âm thanh, nghe xong là trôi.

Chọn con số nào để nói

Số gắn với ý chính. Viết ý chính của bài ra một câu, rồi hỏi: con số nào chứng minh ý đó rõ nhất? Nếu ý chính là "năm nay khách quay lại nhiều hơn", con số đáng nói là tỉ lệ khách quay lại, không phải doanh thu hay số đơn.

Số có thay đổi. Một con số đứng yên ít khi gây chú ý. "Từ ba người lên mười hai người" nói nhiều hơn "đội có mười hai người". Sự thay đổi chính là câu chuyện.

Số về con người. Số người được giúp, số buổi tình nguyện, số gia đình đến dự thường chạm người nghe hơn số tiền. Ở sự kiện gia đình, cộng đồng, gần như chỉ nên dùng loại số này.

Số người nghe có góp phần. Nếu cả phòng đã làm nên con số đó, nói ra là một lời cảm ơn cụ thể. Con số của một bộ phận khác mà người nghe không liên quan nên để vào báo cáo.

Bỏ số chỉ để trông chuyên nghiệp. Thêm số vì sợ bài nghe "thiếu thực tế" là lý do sai. Một bài có một con số đúng chỗ thuyết phục hơn bài có mười con số rải đều.

Năm cách đổi số khô thành số dễ nhớ

Sau khi chọn được số, đổi cách nói cho tai nghe. Bảng dưới đặt cách viết kiểu báo cáo cạnh cách nói kiểu phát biểu, đều là ví dụ giả định.

CáchKiểu báo cáoKiểu phát biểu
Làm trònDoanh thu đạt 4.372 triệu đồngDoanh thu hơn bốn tỷ
Đổi phần trăm thành phân sốTỉ lệ khách quay lại đạt 34,8%Cứ ba khách thì có một người quay lại
Chia nhỏ theo ngày, theo ngườiCả năm giao 12.400 đơnMỗi ngày làm việc, nhóm giao khoảng bốn mươi đơn
So với thứ quen thuộcKho rộng 1.200 mét vuôngKho mới rộng bằng khoảng bảy sân bóng chuyền
So với chính mình trước đâyTăng 47% so với năm trướcGần gấp rưỡi năm ngoái

Khi so sánh với thứ quen thuộc, chọn thứ người nghe thật sự biết: sân bóng chuyền với nhân viên văn phòng, mảnh ruộng với bà con nông thôn, phòng học với giáo viên. Và kiểm phép so sánh cho đúng; so sai một con số làm người trong nghề mất tin cả bài.

Không cần áp cả năm cách cho một con số. Thường chỉ một cách là đủ: làm tròn rồi so với năm trước, hoặc chia nhỏ theo ngày. Chồng hai ba phép đổi lên nhau khiến câu dài ra và người nghe phải tính nhẩm, đúng điều bạn đang muốn tránh. Nếu một con số cần tới ba câu giải thích mới hiểu, có lẽ nó không hợp để nói trên sân khấu.

Lời mẫu: trước và sau khi sửa

Tình huống giả định: anh Võ Văn E, quản lý một chuỗi ba cửa hàng văn phòng phẩm, phát biểu ở tiệc cuối năm với khoảng bốn mươi nhân viên và gia đình.

Bản chưa sửa: "Năm nay, doanh thu toàn chuỗi đạt 8,64 tỷ đồng, tăng 21,3% so với cùng kỳ. Số đơn hàng đạt 31.250 đơn, trong đó đơn trực tuyến chiếm 27,4%. Chi phí vận hành giảm 6,2%, tỉ lệ hàng tồn giảm từ 14,1% xuống còn 9,8%. Số khách hàng thân thiết tăng thêm 1.140 người, nâng tổng số lên 3.860 người."

Đoạn này có chín con số trong khoảng ba mươi giây. Nhân viên kho có thể quan tâm số hàng tồn, nhân viên bán hàng quan tâm số khách thân thiết, còn gia đình nhân viên thì không giữ được số nào.

Bản đã sửa: "Năm nay, ba cửa hàng của mình bán được hơn tám tỷ, tức là cứ năm đồng năm ngoái thì năm nay thành sáu đồng. Nhưng con số anh muốn nhắc nhất là con số này: hơn một nghìn khách mới đăng ký thẻ thân thiết, tức là mỗi ngày làm việc có ba bốn người quyết định sẽ quay lại. Họ quay lại vì các em nhớ tên họ, nhớ cháu nhà họ học lớp mấy để gợi ý đúng loại vở."

Bản sửa giữ hai con số, đều được làm tròn và đổi sang cách nói dễ hình dung, và con số thứ hai được nối với việc làm thật của người nghe. Những số còn lại, như hàng tồn hay chi phí, có thể nằm trong báo cáo phát cho từng bộ phận.

Nói con số bằng giọng: dừng, nhấn và nhắc lại

Dừng ngắn trước con số quan trọng. Một nhịp lặng chừng một giây trước con số giúp người nghe chuẩn bị tai. "Con số anh muốn nhắc nhất là… hơn một nghìn khách mới." Khoảng dừng ấy làm con số nổi lên khỏi câu.

Nhấn vào phần mang nghĩa, không nhấn đơn vị. Trong "gần gấp rưỡi năm ngoái", chữ cần nhấn là "gấp rưỡi". Đọc đều cả câu thì con số chìm như mọi chữ khác.

Nói con số chậm hơn phần còn lại. Người nói hay tăng tốc ở chỗ có số vì sợ đọc sai. Hãy làm ngược lại: chậm lại, rõ từng tiếng. Đó là lý do nên làm tròn để con số ngắn, dễ nói chậm.

Nhắc lại con số chính ở phần kết. Con số quan trọng nhất có thể xuất hiện hai lần: một lần ở thân bài kèm ngữ cảnh, một lần ở phần kết gọn trong một câu. Lần nhắc thứ hai giúp người nghe mang nó về.

Kèm một cử chỉ đơn giản nếu hợp. Giơ ba ngón tay khi nói "ba cửa hàng", đưa tay từ thấp lên cao khi nói về mức tăng. Chỉ một hai lần trong bài; nhiều hơn thì thành diễn.

Kiểm số trước khi đứng lên

Con số sai trên sân khấu khó sửa hơn trong văn bản, vì không có bản đính chính. Năm bước dưới đây giúp bạn chắc chắn trước khi nói.

  1. Lấy số từ nguồn chính thức của đơn vị: báo cáo kế toán, bảng tổng hợp đã duyệt, chứ không phải số nhớ trong đầu hay số trong tin nhắn nhóm.
  2. Hỏi người phụ trách con số đó, như kế toán, thủ kho, người lo sổ sách câu lạc bộ, xem có được công bố trước đông người không. Có số nội bộ không nên nói khi có khách hay đối tác.
  3. Làm lại phép tính làm tròn và so sánh. "Gần gấp rưỡi" phải thật sự ở khoảng tăng bốn mươi đến năm mươi phần trăm; "cứ ba người một người" phải ở quanh một phần ba.
  4. Đọc to con số theo đúng cách sẽ nói. Nếu vấp ở một con số, đổi cách nói cho đơn giản hơn.
  5. Ghi số và nguồn vào mặt sau thẻ gợi ý. Nếu sau buổi nói có ai hỏi, bạn trả lời được ngay.

Nếu không chắc một con số, đừng nói. Thay bằng mô tả không có số ("nhiều hơn năm ngoái rõ rệt") vẫn tốt hơn một con số mà ai đó trong phòng biết là sai.

Khi nào nên để số ra khỏi bài phát biểu

Có những dịp mà con số làm hỏng không khí. Hãy cân nhắc bỏ hẳn số, hoặc chỉ giữ số về con người, trong các trường hợp sau.

  • Sự kiện gia đình, dòng họ, tân gia, đầy tháng: không ai muốn nghe số tiền xây nhà hay chi phí tiệc.
  • Lễ tang, buổi tưởng niệm: chỉ nói tuổi thọ, năm tháng gắn bó nếu cần, không số liệu gì khác.
  • Khi trong phòng có người thuộc bộ phận có số kém: nêu số của một nhóm trước mặt nhóm khác có thể thành so sánh khiến người ta ngượng.
  • Khi con số là tiền thưởng, tiền lương, tiền đóng góp của từng người: những thông tin này nên trao riêng.
  • Khi buổi có khách ngoài đơn vị và số liệu chưa được phép công bố.
  • Khi người nghe là trẻ em: dùng hình ảnh và câu chuyện, không dùng số, càng không so sánh các lớp, các cháu với nhau.

Trong những dịp này, ý chính của bài được đỡ bằng câu chuyện và lời cảm ơn cụ thể, và như thế là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Bài phát biểu tổng kết cuối năm có cần nhiều số liệu không?

Không cần nhiều. Bài phát biểu tổng kết nên chọn một đến ba con số quan trọng nhất, nói tròn và gắn với công sức người nghe. Số liệu đầy đủ nên nằm trong báo cáo bằng văn bản phát riêng, hoặc trên một trang trình chiếu mà người nghe xem sau.

Có nên chiếu bảng số liệu lên màn hình khi phát biểu không?

Nếu chiếu, mỗi trang chỉ nên có một con số lớn, đúng con số bạn đang nói. Chiếu cả bảng nhiều dòng thì người nghe sẽ đọc bảng và không nghe bạn. Ở tiệc hay lễ, thường không cần màn hình; lời nói là đủ.

Làm tròn số có bị coi là thiếu chính xác không?

Không, nếu bạn dùng từ như "hơn", "gần", "khoảng" và làm tròn đúng. Người nghe hiểu bài phát biểu không phải báo cáo kiểm toán. Điều bị coi là thiếu chính xác là làm tròn sai, chẳng hạn gọi tăng ba mươi phần trăm là "gần gấp đôi".

Nói phần trăm hay phân số thì dễ hiểu hơn?

Với người nghe đại chúng, phân số đơn giản như "cứ ba người một người", "một nửa", "gấp rưỡi" thường dễ hình dung hơn phần trăm. Với người trong nghề quen số liệu, phần trăm tròn như "tăng hai mươi phần trăm" cũng ổn. Tránh phần trăm có số lẻ thập phân khi nói.

Kết quả năm nay kém thì có nên nói số không?

Nên nói thật nhưng gọn: một con số cho thấy tình hình, rồi chuyển sang điều đã học được và việc sẽ làm. Né hoàn toàn khiến người nghe nghi ngờ; kể lể nhiều số xấu khiến không khí nặng nề. Một câu thẳng thắn thường được tôn trọng hơn cả hai cách kia.

Có cần ghi nguồn số liệu khi phát biểu không?

Không cần đọc to nguồn như trong văn bản, nhưng nên nói gọn "theo số phòng kế toán tổng hợp" với con số quan trọng nhất. Điều đó cho người nghe biết số đáng tin và không phải số bạn tự ước. Nguồn chi tiết ghi sau thẻ để trả lời nếu có người hỏi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138