Người dẫn hội diễn văn nghệ ở trường nói nhiều lần nhất trong mọi buổi lễ: với mười lăm đến hai mươi lăm tiết mục, bạn sẽ cầm micro chừng ba mươi lần, mỗi lần hai mươi đến bốn mươi giây. Lời dẫn hay ở đây không nằm ở câu văn đẹp mà ở chỗ mỗi lời giới thiệu khác nhau một chút, khoảng trống khi chuyển cảnh được lấp tự nhiên, và khi nhạc không lên thì người dẫn vẫn giữ được hội trường.
Bài này viết cho thầy cô hoặc học sinh lớp lớn được giao dẫn hội diễn, liên hoan văn nghệ của trường dịp 20/11, 26/3 hay cuối năm học. Phần chọn và sắp thứ tự tiết mục do ban tổ chức làm; ở đây chỉ bàn lời nói. Tên lớp, tên tiết mục đều giả định.
Hội diễn ở trường khác văn nghệ chào mừng ở chỗ nào
Văn nghệ chào mừng trong lễ khai giảng hay lễ 20/11 chỉ có hai ba tiết mục, người dẫn giới thiệu ngắn rồi trở về phần nghi lễ. Hội diễn thì khác: đây là một chương trình riêng kéo dài một đến hai tiếng, mỗi lớp hoặc mỗi chi đoàn góp một tiết mục, khán giả là chính học sinh ngồi theo lớp. Không khí ồn hơn, hào hứng hơn, và mỗi lớp đều muốn tiết mục của mình được giới thiệu tử tế.
Vì vậy người dẫn hội diễn phải giữ hai điều cùng lúc. Một là công bằng: lời giới thiệu các lớp dài tương đương nhau, giọng hào hứng như nhau, không lớp nào được khen nhiều hơn chỉ vì người dẫn quen. Hai là nhịp: khán giả học sinh mất tập trung rất nhanh nếu khoảng chuyển giữa hai tiết mục kéo dài, nên người dẫn cần có sẵn câu lấp chỗ, nhưng không nói lan man.
Nhiều trường giao hội diễn cho một cặp học sinh dẫn, có giáo viên phụ trách ngồi bàn kỹ thuật. Cách này tốt vì học sinh hiểu ngôn ngữ của bạn bè, nhưng cần dặn kỹ ranh giới: đùa vui được, trêu chọc ngoại hình hay tên bạn thì không. Cũng cần một kênh liên lạc giữa người dẫn và hậu trường, thường là một bạn chạy giấy hoặc một tín hiệu tay đã thống nhất.
Lời mở đầu và nhắc khán giả
Lời mở đầu hội diễn nên có năng lượng ngay từ câu đầu, nhưng vẫn đủ lời chào. Ví dụ giả định cho cặp dẫn học sinh: “Kính thưa các thầy cô giáo, thân chào các bạn học sinh Trường THCS Y! Chào mừng mọi người đến với hội diễn văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay. Chiều nay, mười tám tiết mục của mười tám lớp đã sẵn sàng sau gần một tháng tập luyện. Và người được tặng những tiết mục ấy đang ngồi ngay hàng ghế đầu: các thầy cô của chúng ta.”
Sau lời chào, dành một đoạn ngắn nhắc khán giả, nói vui mà rõ: giữ trật tự khi tiết mục đang diễn, vỗ tay cổ vũ cho mọi lớp chứ không chỉ lớp mình, không đứng lên ghế, không chen lên sát sân khấu. Ví dụ: “Một lời nhờ nhỏ: mỗi tiết mục đều là công sức của các bạn, nên khi bạn lớp khác biểu diễn, mình cũng dành cho bạn một tràng pháo tay thật to như dành cho lớp mình nhé.”
Nên nói ngay từ đầu tinh thần của buổi diễn: không có giải nhất nhì ba, mọi tiết mục đều được nhà trường ghi nhận như nhau bằng giấy chứng nhận ở cuối chương trình. Một câu như “Chiều nay không có ai thắng ai thua, chỉ có mười tám món quà gửi tới thầy cô” giúp các lớp bớt căng thẳng và khán giả cổ vũ cho mọi tiết mục.
Câu giới thiệu tiết mục theo từng thể loại
Lỗi phổ biến nhất của người dẫn hội diễn là dùng một khuôn cho mọi tiết mục: “Tiếp theo chương trình, xin mời quý vị thưởng thức tiết mục… do lớp… thể hiện.” Nghe đến lần thứ năm, khán giả không còn để ý. Bảng dưới gợi ý câu mẫu khác nhau theo thể loại.
| Thể loại | Câu mẫu tự viết | Nên tránh |
|---|---|---|
| Đơn ca, song ca | “Một giọng hát quen thuộc của lớp 8C, bạn Nguyễn Thu S, sẽ mang tới một ca khúc về mái trường. Xin một tràng pháo tay chào đón!” | Khen giọng hát trước khi hát, tạo áp lực cho bạn |
| Múa tập thể | “Ba mươi bạn lớp 7A đã dành mỗi buổi chiều suốt ba tuần cho tiết mục múa sắp tới. Sân khấu xin được nhường lại cho các bạn.” | Kể tên toàn bộ người múa |
| Tiểu phẩm, kịch ngắn | “Chuyện gì xảy ra khi cả lớp quên mất hôm nay có bài kiểm tra? Câu trả lời nằm trong tiểu phẩm của lớp 9B.” | Kể trước kết thúc của tiểu phẩm |
| Nhạc cụ | “Không lời, chỉ có tiếng đàn: bạn Trần Gia T lớp 6D với bản nhạc tự chọn.” | Nói chuyện trong lúc bạn đang chỉnh đàn |
| Tiết mục của thầy cô | “Và đây là tiết mục mà các bạn học sinh mong chờ nhất: tốp ca của các thầy cô tổ Ngữ văn.” | Trêu đùa riêng một thầy cô |
| Tiết mục cuối | “Khép lại chương trình hôm nay là tiết mục đồng diễn của lớp 9A, với tất cả lời cảm ơn gửi tới thầy cô.” | Lặp lại câu khen đã dùng ở tiết mục trước |
Muốn có câu riêng cho mỗi tiết mục, hãy gửi một phiếu nhỏ cho các lớp từ một tuần trước: tên tiết mục, người biểu diễn, một chi tiết thú vị về quá trình tập. Người dẫn chọn một chi tiết để đưa vào lời giới thiệu, và kiểm lại cách đọc tên với lớp.
Lấp khoảng chuyển cảnh 30 đến 90 giây
Giữa hai tiết mục thường có lúc dọn đạo cụ, cắm nhạc cụ, chờ diễn viên thay trang phục. Người dẫn cần vài cách lấp chỗ, dùng luân phiên:
- Nhắc lại tiết mục vừa xong bằng một câu cảm ơn cụ thể, ví dụ khen động tác đồng đều ở đoạn cuối, rồi giới thiệu tiết mục kế tiếp chậm hơn bình thường.
- Hỏi khán giả một câu đơn giản để cả hội trường đáp, như hỏi lớp nào đã sẵn sàng cổ vũ, nhưng chỉ dùng một hai lần cả chương trình.
- Đọc lời nhắn của một lớp gửi tới thầy cô, chuẩn bị sẵn từ phiếu các lớp gửi, mỗi lời không quá hai câu.
- Kể một chi tiết hậu trường vui, đã được lớp đồng ý chia sẻ, như cả lớp phải đổi bài hát vào phút chót.
- Nếu chờ lâu hơn hai phút: thông báo thẳng và lịch sự rằng tiết mục kế tiếp cần thêm ít phút chuẩn bị, mời mọi người giữ chỗ.
Đừng lấp chỗ bằng cách nói về bản thân người dẫn hay kể chuyện dài không liên quan. Cũng đừng đoán vì sao tiết mục chậm; nếu không biết, chỉ cần nói tiết mục đang chuẩn bị.
Khi có sự cố trên sân khấu
Nhạc không lên hoặc lên nhầm bài. Người dẫn bước ra, nói nhẹ: “Xin lỗi các bạn, bộ phận kỹ thuật cần một chút thời gian để chuẩn bị lại nhạc cho tiết mục.” Mời các bạn biểu diễn đứng chờ hoặc vào cánh gà tuỳ thời gian. Không đổ lỗi cho ai trên micro.
Học sinh quên lời, quên động tác. Người dẫn không can thiệp khi tiết mục đang diễn. Khi tiết mục kết thúc, đề nghị khán giả một tràng pháo tay thật to và dùng một câu ghi nhận sự cố gắng, không nhắc tới chỗ quên.
Micro người dẫn hỏng. Giữ sẵn micro dự phòng ở bàn kỹ thuật. Trong lúc chờ đổi, người dẫn nói to không micro một câu ngắn để hội trường biết đang có chuyện gì.
Có học sinh bị mệt, ngã. Dừng chương trình, mời thầy cô phụ trách y tế lên, nói ngắn gọn để khán giả giữ trật tự. Chỉ tiếp tục khi giáo viên phụ trách ra hiệu.
Mất điện. Giữ bình tĩnh, nhắc mọi người ngồi yên tại chỗ, chờ hướng dẫn của ban tổ chức. Đây là lúc một giọng nói bình tĩnh quan trọng hơn mọi kịch bản.
Chia lời cho cặp dẫn học sinh và lịch tập
Cặp dẫn học sinh trôi chảy nhờ chuẩn bị, không nhờ năng khiếu. Trình tự dưới đây giúp hai bạn chưa từng dẫn chung vẫn ăn ý sau khoảng một tuần.
- Nhận danh sách tiết mục đã chốt từ ban tổ chức, đánh số thứ tự, ghi bên cạnh mỗi tiết mục ai là người giới thiệu. Thường chia luân phiên, nhưng để bạn có giọng trầm, chậm giữ phần mở đầu và kết thúc.
- Mỗi bạn tự viết lời giới thiệu cho các tiết mục mình phụ trách dựa trên phiếu thông tin của các lớp, rồi đổi cho nhau đọc để sửa câu trùng.
- Đưa toàn bộ kịch bản cho giáo viên phụ trách duyệt, đặc biệt các câu đùa và cách đọc tên người biểu diễn.
- Tập đọc to cùng nhau hai lần, bấm giờ, đánh dấu chỗ chuyển lượt. Tập luôn các câu lấp chỗ và câu xử lý sự cố, vì đó là lúc dễ lúng túng nhất.
- Dự buổi tổng duyệt với đủ âm thanh, đứng đúng vị trí, thử micro, xem từ cánh gà ra chỗ đứng mất mấy bước.
- Trước giờ diễn mười lăm phút, hỏi lại hậu trường xem thứ tự có đổi không và ghi tay vào kịch bản.
Hai bạn nên đứng cùng một phía sân khấu, nhìn được nhau. Khi một bạn đang nói, bạn kia nhìn về phía người nói hoặc về phía khán giả, không cúi xuống đọc trước phần của mình; khán giả để ý chuyện này nhiều hơn người dẫn nghĩ.
Trao giấy chứng nhận và lời khép chương trình
Cuối chương trình, mọi tiết mục đều được nhận giấy chứng nhận tham gia giống nhau, không xếp hạng, ở mọi cấp học. Người dẫn mời đại diện ban giám hiệu lên trao và gọi lần lượt từng lớp theo đúng thứ tự đã biểu diễn, mỗi lần ba bốn lớp lên cùng lúc cho nhanh. Lời dẫn mẫu: “Mười tám tiết mục, mười tám câu chuyện, và mỗi lớp đã mang lên sân khấu những gì tốt nhất của mình. Xin mời đại diện các lớp lên nhận giấy chứng nhận của nhà trường, cùng một tràng pháo tay dành cho tất cả các bạn.” Khi trao, người dẫn có thể nhắc một chi tiết riêng đáng nhớ của từng tiết mục, giữ đều độ dài giữa các lớp và không dùng những chữ như hay nhất, xuất sắc nhất.
Lời kết: “Hội diễn văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam của Trường THCS Y đến đây là kết thúc. Cảm ơn các thầy cô đã dành buổi chiều xem các bạn biểu diễn, cảm ơn các lớp, các bạn kỹ thuật, các thầy cô trong ban tổ chức. Mời các lớp lần lượt ra về theo hướng dẫn của thầy cô chủ nhiệm.”
Sau hội diễn, nhiều người dẫn quên một việc nhỏ: trả lại phiếu thông tin và đạo cụ mượn của các lớp, ghi lại những câu dẫn hiệu quả để năm sau người khác dùng. Một tệp kịch bản có ghi chú sau buổi diễn là món quà tốt cho người dẫn khoá sau.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi lời giới thiệu tiết mục nên dài bao lâu?
Khoảng hai mươi đến bốn mươi giây, tức hai đến bốn câu. Đủ để nói tên tiết mục, lớp, người biểu diễn và một chi tiết riêng. Dài hơn sẽ làm chương trình kéo dài khi có nhiều tiết mục.
Làm sao để lời dẫn không lặp đi lặp lại?
Đổi cấu trúc câu theo thể loại, mở bằng câu hỏi ở tiết mục này, bằng chi tiết hậu trường ở tiết mục khác. Thu thập thông tin từng tiết mục qua phiếu gửi các lớp trước một tuần để có chất liệu riêng.
Học sinh dẫn được phép đùa đến mức nào?
Đùa về tình huống, về không khí chung thì được. Không đùa về ngoại hình, tên, giọng nói của bạn hay của thầy cô, không đùa về gia cảnh. Giáo viên phụ trách nên đọc trước mọi câu đùa trong kịch bản.
Nếu một tiết mục quá giờ quy định thì người dẫn có ngắt không?
Không ngắt khi đang diễn. Người dẫn rút ngắn lời của mình ở các tiết mục sau và báo lại ban tổ chức. Việc nhắc nhở lớp đó về thời lượng để ban tổ chức trao đổi sau chương trình, không nói trên loa.
Có nên đọc lời nhắn của các lớp gửi thầy cô giữa các tiết mục?
Nên dùng một vài lời nhắn ngắn để lấp khoảng chuyển cảnh, nhưng cần duyệt trước nội dung và giữ đều giữa các lớp. Đọc quá nhiều lời nhắn sẽ làm chương trình chậm lại.
Người dẫn có cần thuộc tên tất cả tiết mục không?
Không cần thuộc, nhưng nên có kịch bản đánh số theo thứ tự tiết mục, mỗi tiết mục một ô riêng, ghi rõ cách đọc tên người biểu diễn. Đánh dấu tiết mục đã qua để không đọc nhầm khi thứ tự bị đổi.