Phát biểu 20/10 của lãnh đạo đơn vị nên dài 2–3 phút, nói trong buổi chúc mừng mà các anh trong công ty hoặc công đoàn đứng ra tổ chức. Bài gồm lời chào, một câu về Ngày Phụ nữ Việt Nam, hai ba việc cụ thể chị em đã gánh trong năm, một cam kết nhỏ có thật của ban lãnh đạo, rồi lời chúc. Sau đó thường có một lời đáp ngắn của đại diện chị em, chừng một phút.
Khác với 8/3 thường do ban nữ công lo, dịp 20/10 ở nhiều nơi là lúc nam đồng nghiệp tự tay làm mọi thứ. Bài này đi theo đúng tình huống đó: lời mẫu cho giám đốc là nam, lời đáp mẫu của chị em, kịch bản 20 phút do các anh tự dẫn, và những câu nên tránh để buổi chúc mừng không thành trò đùa.
Vì sao bài của lãnh đạo nên ngắn hơn bạn nghĩ
Ngày 20/10 là ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam năm 1930, về sau thành dịp chúc mừng phụ nữ trong cả nước. Ở công ty, cửa hàng, cơ quan, buổi chúc mừng thường gọn: một bó hoa, một phần quà, một bữa trà chiều hoặc liên hoan. Không khí đó không hợp với một bài phát biểu năm phút có mở bài, thân bài, kết luận.
Có một lý do nữa để giám đốc nói ngắn. Khi người có quyền cao nhất trong phòng nói lâu, chị em khó rời đi, khó cắt bánh, khó chụp ảnh, và buổi chúc mừng vô tình trở thành buổi họp. Hai đến ba phút, tức khoảng 300–400 chữ, là đủ để nói điều cần nói và trả lại thời gian cho mọi người.
Ngắn không có nghĩa là qua loa. Bài ngắn đòi hỏi chọn kỹ: bỏ hết những câu chung chung ai cũng nói được, chỉ giữ lại những câu mà chỉ người lãnh đạo của chính đơn vị này mới nói được. Đó là những câu nhắc đến việc thật, người thật, và một việc ban lãnh đạo sẽ làm cho chị em, dù nhỏ.
Nếu đơn vị có cả giám đốc và chủ tịch công đoàn cùng nói, nên chia ý: giám đốc nói về công việc và cam kết, công đoàn nói về đời sống và quà tặng. Hai bài cộng lại vẫn không quá năm phút.
Lời mẫu cho giám đốc là nam (ví dụ giả định)
Lời mẫu dưới đây viết cho Công ty Y, khoảng bốn mươi nhân viên. Mọi tên người và chi tiết là giả định. Đọc thành tiếng chừng hai phút rưỡi.
"Thưa các chị, các em, và anh em trong công ty. Hôm nay nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, anh em nam trong công ty xin phép được làm chủ nhà một buổi. Chuẩn bị chưa được khéo, hoa cắm chưa được đẹp, mong các chị các em bỏ qua."
"Năm nay công ty đổi văn phòng, chuyển kho, thay hệ thống bán hàng. Nhìn lại thì phần việc nặng nhất rơi vào khối chị em: chị Hoa bên kế toán đối chiếu lại toàn bộ công nợ khách cũ; nhóm chăm sóc khách hàng nghe điện thoại phàn nàn suốt hai tuần chuyển hệ thống mà không để khách nào bỏ đi; em Thảo mới vào nghề đã tự viết lại hướng dẫn sử dụng cho cả phòng. Ban giám đốc biết những việc đó, và hôm nay muốn nói ra thành lời."
"Công ty không hứa được nhiều. Nhưng từ tháng sau, chị em có con nhỏ dưới sáu tuổi được về sớm ba mươi phút vào chiều thứ Sáu mà không phải xin phép. Đó là việc nhỏ, ban giám đốc đã bàn và thống nhất. Xin thay mặt Ban giám đốc chúc các chị, các em luôn mạnh khoẻ, vui vẻ, được gia đình thương và được công ty quý. Mời các chị các em nhận hoa, rồi mình cùng cắt bánh."
Điểm mấu chốt của lời mẫu là phần cam kết. Không cần lớn, nhưng phải có thật và đã được duyệt. Một lời hứa nói trên micro mà sau đó không thực hiện sẽ làm mất giá trị của mọi lời chúc năm sau. Nếu chưa có gì để hứa, bỏ hẳn đoạn đó còn hơn nói một câu mơ hồ kiểu "công ty sẽ luôn quan tâm".
Lời đáp của đại diện chị em
Lời đáp thường do người lớn tuổi nhất, trưởng ban nữ công, hoặc người được chị em tin cử nói. Không cần dài, khoảng một phút, và không nên đọc giấy. Lời đáp có ba ý: cảm ơn ban giám đốc và anh em đã chuẩn bị, nhắc lại một chi tiết dễ thương của buổi hôm nay, và một câu chúc lại công ty.
"Thay mặt chị em, xin cảm ơn anh Giám đốc và các anh đã chuẩn bị buổi chiều nay. Chị em để ý thấy hoa là các anh tự cắm, bánh là các anh tự đi đặt từ sáng sớm, nên quý lắm. Chị em cũng cảm ơn ban giám đốc về chuyện chiều thứ Sáu, các mẹ có con nhỏ chắc vui nhất. Chúc anh em mình làm ăn thuận lợi, cuối năm cả công ty cùng thưởng Tết to."
Có hai điều nên tránh trong lời đáp. Thứ nhất là kể khổ hay trách móc, dù chỉ nửa đùa; buổi chúc mừng không phải nơi đề đạt nguyện vọng, việc đó để cho hội nghị người lao động. Thứ hai là đáp quá dài, vô tình lấn sang bài của lãnh đạo. Một phút là vừa, và nên nói bằng giọng mình vẫn nói hằng ngày.
Nếu không ai muốn đáp, người dẫn có thể khép lại bằng câu "xin cảm ơn ban giám đốc, mời chị em nhận hoa", không cần ép một người lên nói.
Kịch bản 20 phút khi các anh tự dẫn
Nhiều đơn vị không có MC; một anh trong phòng kinh doanh hoặc hành chính nhận cầm micro. Kịch bản dưới đây đủ cho buổi trà chiều ở văn phòng.
| Phút | Phần | Người phụ trách | Câu dẫn gợi ý |
|---|---|---|---|
| 0–2 | Mời mọi người ổn định | Người dẫn | "Mời các chị, các em ngồi giúp anh em, buổi chúc mừng xin được bắt đầu." |
| 2–5 | Lời phát biểu của lãnh đạo | Giám đốc | "Mở đầu, xin mời anh Giám đốc nói đôi lời với chị em." |
| 5–6 | Lời đáp | Đại diện chị em | "Xin mời chị đại diện chị em có đôi lời." |
| 6–12 | Tặng hoa, quà | Các anh trong công ty | "Mời anh em nam lên trao hoa cho từng chị em, mỗi anh một bó." |
| 12–17 | Một tiết mục của các anh | Nhóm tự nguyện | "Anh em có tập một bài hát, hát chưa hay nhưng tập thật." |
| 17–20 | Cắt bánh, chụp ảnh, kết | Người dẫn | "Mời cả công ty chụp chung một tấm, rồi mình dùng trà bánh." |
Nếu dùng tiết mục văn nghệ, chọn bài hát quen, nghe vui và tôn trọng; tránh các tiểu phẩm giả gái, đóng vai vợ chồng, vì rất dễ thành trò cười trên chính người mình muốn chúc. Người dẫn nên đứng ở góc phòng, nói to vừa đủ, không cần giọng sân khấu.
Những câu nên tránh trong buổi chúc mừng 20/10
Câu khen ngoại hình. Khen một người đẹp trước đông đồng nghiệp có thể khiến người đó ngại và người khác thấy bị so sánh. Khen việc làm, sự chu đáo, sự tận tâm thì an toàn và có giá trị hơn.
Câu đùa kiểu "một năm chỉ có hai ngày". Câu này phổ biến đến mức nhàm, lại ngầm thừa nhận ngày thường không ai để ý tới chị em. Nếu muốn nói ý đó, hãy nói thẳng thành cam kết cụ thể.
Câu nhắc chuyện riêng. Chuyện chồng con, chuyện chưa lập gia đình, chuyện mang thai không nên lôi ra làm chủ đề, kể cả khi người nói thân với người được nhắc. Buổi chúc mừng là dịp công khai.
Câu định vai trò giới. "Phụ nữ thì lo việc nhà là chính" hay "chị em phải giữ lửa gia đình" là những câu nhiều người nghe thấy nặng nề. Lời chúc nên mở ra, không giao thêm việc.
Câu so sánh giữa các phòng. "Phòng kế toán năm nay nhiều chị em xinh nhất" hay "phòng kinh doanh chị em giỏi nhất" đều tạo ra người thua. Nói chung về khối chị em, hoặc nhắc từng việc của từng phòng.
Câu hứa chưa duyệt. Lời hứa thưởng, tăng lương, cho nghỉ chưa qua ban giám đốc mà nói ra trong lúc vui là gánh nặng cho người làm nhân sự sau đó. Chỉ nói những gì đã thống nhất.
Khi đơn vị chia nhiều ca, nhiều điểm bán
Chuỗi cửa hàng, nhà hàng, xưởng chạy ba ca thường không thể gom mọi người về một chỗ trong cùng một giờ. Thay vì một buổi lớn, có thể làm nhiều buổi rất ngắn: người quản lý đến từng điểm vào giờ giao ca, nói chừng một phút, trao hoa rồi đi tiếp. Bài nói khi đó chỉ còn ba câu: chào, một việc cụ thể của chị em ở chính điểm đó, lời chúc.
Điều khó là giữ cho các điểm không thấy mình bị đối xử khác nhau. Cách làm đơn giản là thống nhất một lời chung của ban giám đốc, in thành thiệp ký tay hoặc gửi bằng tin nhắn chung, rồi mỗi quản lý điểm thêm một câu riêng về người của mình. Câu riêng ấy nên do quản lý điểm tự viết, vì họ biết ai đã ở lại muộn hôm nào, ai đã dạy việc cho nhân viên mới.
Với ca đêm, đừng dồn quà sang hôm sau rồi gửi lại qua bảo vệ. Một người trong ban tổ chức đến lúc đầu ca, nói vài câu, trao tận tay, là điều chị em ca đêm nhớ nhất, vì họ vốn quen với việc lỡ mọi buổi liên hoan ban ngày.
Chuẩn bị trong ba ngày
Buổi chúc mừng gọn nhưng vẫn cần chuẩn bị, nhất là khi các anh chưa quen tổ chức.
- Trước ba ngày: các anh họp mười phút, chọn người dẫn, người lo hoa, người lo quà, người lo âm thanh. Hỏi chị em có ai nghỉ phép, đi công tác để chuyển quà sau.
- Trước hai ngày: giám đốc viết nháp bài, gửi chủ tịch công đoàn xem để không trùng ý. Chốt cam kết nhỏ nếu có, ghi lại bằng văn bản nội bộ.
- Nhờ một chị trong ban nữ công nhận lời đáp, báo trước để chị có thời gian nghĩ. Không giao bất ngờ trên sân khấu.
- Trước một ngày: người dẫn đọc kịch bản một lượt, ghi tên từng chị em vào danh sách tặng hoa để không sót. Kiểm loa, micro, nhạc nền.
- Sáng hôm đó: giám đốc đọc bài thành tiếng một lần, bấm giờ. Quá ba phút thì cắt phần mở, giữ phần ghi nhận và cam kết.
- Sau buổi: chuyển hoa, quà cho người vắng mặt trong ngày, kèm một tin nhắn ngắn nói rằng buổi chúc mừng có nhắc đến họ.
Chuẩn bị kỹ thì buổi chúc mừng 20 phút diễn ra nhẹ nhàng; không chuẩn bị thì dễ kéo thành một tiếng, mọi người đứng chờ, hoa héo dần trong xô nước.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc là nữ thì bài phát biểu 20/10 nên viết khác đi thế nào?
Giám đốc nữ vừa là người được chúc vừa là người chủ trì, nên nói ngắn hơn, chủ yếu cảm ơn anh em đã chuẩn bị và ghi nhận chị em. Phần cam kết vẫn nên có nếu đã thống nhất. Có thể dùng "chị em chúng ta" để thể hiện mình cùng ở trong nhóm, và nhường phần lớn thời gian cho lời của các anh.
Đơn vị toàn nữ thì ai tổ chức và ai phát biểu 20/10?
Ở trường mầm non, spa, cửa hàng thời trang, thường người quản lý hoặc chủ cơ sở nói vài câu, có khi mời chồng, con của nhân viên đến dự. Bài nên tập trung ghi nhận lẫn nhau giữa đồng nghiệp, không cần vai "nam chủ nhà". Một bữa trà chiều và lời cảm ơn cụ thể từng người là đủ.
Có nên đưa thành tích kinh doanh vào bài phát biểu 20/10 không?
Chỉ nên nhắc nếu gắn trực tiếp với việc của chị em, và nói bằng việc chứ không bằng con số doanh thu. Ngày 20/10 không phải buổi tổng kết; đưa bảng số vào làm người nghe thấy như đang họp. Con số nếu có trong lời mẫu nên ghi rõ là ví dụ giả định khi chia sẻ ra ngoài.
Lời phát biểu 20/10 ở cơ quan nhà nước có khác doanh nghiệp không?
Ở cơ quan, lời của thủ trưởng thường trang trọng hơn một chút và hay gắn với hoạt động của ban nữ công, nhưng nguyên tắc vẫn là ngắn, cụ thể, không khẩu hiệu. Thứ tự chào, mời phát biểu nên theo danh sách đã được văn phòng duyệt, người dẫn kiểm lại chức danh trước buổi gặp.
Nếu buổi chúc mừng 20/10 kết hợp liên hoan buổi tối thì phát biểu lúc nào?
Nên phát biểu ngay đầu buổi khi mọi người còn tập trung và chưa ăn uống, trước khi nâng ly. Sau khi đã ăn uống, tiếng ồn tăng, người nói khó giữ được sự chú ý. Phần tặng hoa cũng nên làm ở đầu buổi để chị em giữ hoa trên bàn suốt bữa.
Có cần chuẩn bị lời phát biểu bằng văn bản hay chỉ nói miệng?
Nên viết ra trước, kể cả khi định nói miệng, vì viết giúp lọc bỏ câu thừa và giữ đúng tên người. Khi đứng nói, có thể dùng thẻ nhỏ ghi ba bốn ý chính. Bài viết sẵn cũng tiện để gửi vào nhóm nhắn tin chung cho những ai vắng mặt.