Buổi gặp mặt cựu chiến binh dịp 22/12 ở cơ quan, doanh nghiệp hay tổ dân phố thường dài 60–90 phút, có trà nước, vài tiết mục, lời chào của ban tổ chức, phần mời các bác kể chuyện và tặng quà. Lời chào của ban tổ chức nên dài 3–4 phút, giọng trang trọng nhưng gần gũi, nói về những con người đang ngồi trong phòng và việc họ đang làm hôm nay, không đọc lại lịch sử chiến tranh hay khẩu hiệu.
Bài dưới đây hướng dẫn người được giao nói thay ban tổ chức, thường là chủ tịch công đoàn, trưởng ban công tác mặt trận khu dân cư hoặc tổ trưởng tổ dân phố: khung chương trình, lời chào mẫu giả định, cách mời các bác phát biểu, cách nhắc đồng đội đã mất cho trang nghiêm, và những điều nên tránh để buổi gặp ấm cúng.
Bối cảnh và người nghe
Ngày 22/12 là ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1944. Nhiều cơ quan, khu dân cư chọn dịp này để gặp mặt những người từng tại ngũ: cựu chiến binh, cựu quân nhân, có khi là thân nhân của người đã hy sinh. Một số nơi gặp vào dịp đầu tháng Mười Hai, gần ngày thành lập Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Ngày nào cũng vậy, người nghe là những người lớn tuổi, đã trải qua nhiều buổi lễ, và rất nhạy với lời nói sáo.
Ở doanh nghiệp, người nghe có thể là vài nhân viên đang làm việc từng đi bộ đội, cùng những cán bộ đã nghỉ hưu. Ở tổ dân phố, đó là các bác trong chi hội cựu chiến binh của khu, nhiều người vẫn đang làm tổ hoà giải, bảo vệ dân phố, khuyến học. Những việc này là chất liệu tốt nhất cho bài phát biểu, vì nó là hiện tại của người nghe, không chỉ là quá khứ.
Người được giao phát biểu thường trẻ hơn người nghe một đến hai thế hệ. Đây là điều cần ý thức: giọng nói nên khiêm tốn, xưng "cháu" hoặc "chúng cháu" với các bác ở khu phố, xưng theo vai "Ban tổ chức", "Công đoàn" ở cơ quan. Tránh giọng tổng kết từ trên xuống, kiểu "các đồng chí đã có những đóng góp xứng đáng", vì nghe như đang nhận xét người lớn tuổi hơn mình.
Cũng không nên cố gắng kể lại các chiến dịch, các năm tháng lịch sử. Người ngồi dưới biết rõ hơn người nói, và mỗi người có ký ức riêng. Phần kể chuyện nên nhường cho chính các bác.
Khung chương trình 75 phút
Khung cho buổi gặp ở hội trường nhỏ hoặc nhà văn hoá khu phố, khoảng 20–40 khách.
| Phút | Phần | Người phụ trách | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 0–10 | Đón khách, mời trà | Ban tổ chức, đoàn viên trẻ | Đón tận cửa, đỡ người đi lại khó khăn |
| 10–13 | Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu | Người dẫn | Giới thiệu theo danh sách đã duyệt, ngắn gọn |
| 13–17 | Lời chào của ban tổ chức | Chủ tịch công đoàn hoặc tổ trưởng | Bài chính, 3–4 phút |
| 17–20 | Một phút tưởng nhớ | Người dẫn | Tuỳ đơn vị; tắt nhạc, mời đứng |
| 20–50 | Mời các bác chia sẻ | Người dẫn | Hai đến bốn người, mỗi người 5–7 phút |
| 50–65 | Văn nghệ, tặng quà | Đoàn thanh niên, chi hội phụ nữ | Bài hát quen thuộc, nhẹ nhàng |
| 65–75 | Chụp ảnh, liên hoan nhẹ, chào về | Ban tổ chức | Bố trí người đưa các bác về nếu cần |
Phần mời các bác chia sẻ là phần chính của buổi gặp, nên được nhiều thời gian nhất. Ban tổ chức nên hỏi trước ai muốn nói, để không ai bị gọi bất ngờ, và để người dẫn biết thứ tự mời. Lời chào của ban tổ chức chỉ là phần mở cửa cho câu chuyện của họ.
Lời chào mẫu ở tổ dân phố (ví dụ giả định)
Lời mẫu dưới đây viết cho Tổ dân phố số 5, phường X, do tổ trưởng là người trẻ hơn đọc. Tên người, việc làm đều giả định. Đọc chừng ba phút rưỡi.
"Kính thưa bác Trần Văn M, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh khu phố; kính thưa các bác, các chú cựu chiến binh, cựu quân nhân; thưa bà con trong tổ. Nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, Ban điều hành tổ dân phố mời các bác về đây uống chén trà, gặp mặt nhau cuối năm."
"Các bác ngồi đây, mỗi người một thời quân ngũ, một đơn vị, một vùng đất. Những chuyện ấy, lát nữa chúng cháu xin được nghe chính các bác kể. Hôm nay, chúng cháu chỉ xin nói về những việc các bác đang làm cho khu phố. Năm nay, tổ hoà giải do bác M phụ trách đã ngồi lại với bốn gia đình có chuyện lời qua tiếng lại, không việc nào phải đưa lên phường. Bác N và bác P sáng nào cũng ra đầu ngõ đỡ các cháu học sinh qua đường giờ tan học. Quỹ khuyến học của khu phố năm nay có thêm mười hai suất quà cho các cháu, phần lớn do các bác vận động."
"Xin thay mặt Ban điều hành tổ dân phố, kính chúc các bác, các chú luôn mạnh khoẻ, vui với con cháu, tiếp tục là chỗ dựa cho khu phố. Bây giờ, chúng cháu xin mời cả phòng đứng lên, dành một phút tưởng nhớ những đồng đội của các bác đã không trở về, và những bác trong chi hội đã mất trong năm qua."
Đoạn thứ hai là phần trọng tâm. Nó không nói "các bác đã hy sinh tuổi thanh xuân" theo cách chung chung, mà để những trải nghiệm đó lại cho chính người trong cuộc, và tập trung vào việc làm hôm nay mà người nói biết rõ. Cách viết này cũng tránh được nguy cơ người trẻ nói sai về những điều mình không trải qua.
Lời chào mẫu ở cơ quan, doanh nghiệp (ví dụ giả định)
Ở doanh nghiệp, buổi gặp thường nhỏ hơn, có khi chỉ năm sáu người là cựu quân nhân đang làm việc và vài người đã nghỉ hưu. Lời chào nên ngắn, khoảng hai phút.
"Thưa các anh, các chú. Nhân ngày 22/12, Công đoàn Công ty X mời các anh, các chú từng là quân nhân về gặp mặt. Ở công ty mình, anh Đỗ Văn R bên bộ phận kho từng phục vụ trong quân đội năm năm, cái nếp gọn gàng, đúng giờ của kho hàng hôm nay phần lớn là do anh đặt ra. Chú S nghỉ hưu đã ba năm vẫn về dạy kỹ năng an toàn cho công nhân mới mỗi quý. Công ty cảm ơn các anh các chú, chúc mọi người mạnh khoẻ. Mời các anh các chú dùng trà, và nếu được, kể cho anh em trẻ nghe đôi chuyện ngày xưa."
Lời mời kể chuyện ở cuối là cách mở tự nhiên cho phần chia sẻ. Không nên ép người không muốn nói; nhiều cựu chiến binh không thích nhắc đến những năm tháng đó, và cần được tôn trọng.
Mời các bác chia sẻ và điều hành phần kể chuyện
Hỏi trước, mời đích danh. Một tuần trước buổi gặp, ban tổ chức hỏi hai ba người có muốn kể chuyện không, ghi lại chủ đề họ định nói. Đến buổi gặp, người dẫn mời đúng người theo thứ tự đã thống nhất.
Câu mời nhẹ nhàng. "Kính mời bác M, Chi hội trưởng, có đôi lời với bà con" hay "Kính mời chú Q kể cho các cháu nghe đôi chút về những năm chú ở đơn vị" là đủ. Không cần giới thiệu dài về quá trình công tác.
Thời lượng mềm. Người lớn tuổi khi kể chuyện thường dài hơn dự kiến. Người dẫn không ngắt lời; chỉ nhắc khéo từ trước: "mỗi bác chia sẻ chừng năm phút để các bác khác cũng được nói".
Đỡ lời khi người kể xúc động. Nếu một bác nghẹn lời khi nhắc đồng đội, người dẫn nên im lặng chờ, đưa cốc nước, rồi nói một câu ngắn "chúng cháu xin cảm ơn bác". Không vội chuyển sang tiết mục vui.
Không bình luận câu chuyện. Sau mỗi phần chia sẻ, lời cảm ơn là đủ. Người dẫn không tóm tắt, không rút ra bài học, không đánh giá; câu chuyện thuộc về người kể.
Mời người trẻ hỏi một câu. Có thể mời một đoàn viên hoặc cháu học sinh hỏi một câu đã chuẩn bị, ví dụ về kỷ niệm đáng nhớ nhất của bác. Câu hỏi nên được người kể đồng ý trước.
Chuẩn bị trong tuần trước buổi gặp
Người trẻ được giao nói thay ban tổ chức thường lo nhất là nói sai. Chuẩn bị theo các bước dưới đây giúp tránh phần lớn sai sót.
- Xin chi hội trưởng danh sách người dự, kèm chức danh trong chi hội và cách các bác muốn được gọi. Có người thích được gọi theo cấp bậc cũ, có người chỉ muốn gọi là bác, là chú.
- Gặp chi hội trưởng nửa giờ để hỏi những việc chi hội đã làm cho khu phố, cơ quan trong năm. Ghi lại tên người, tên việc; đây là phần chính của lời chào.
- Hỏi ai trong chi hội mất trong năm, ai đang ốm, để nhắc đúng và cử người đến thăm. Không tự suy từ danh sách năm trước.
- Viết lời chào khoảng 400–500 chữ, đọc to bấm giờ. Gửi chi hội trưởng đọc trước, nhờ sửa nếu có chi tiết chưa đúng.
- Hôm diễn ra buổi gặp, đến sớm đón khách, chào từng người. Khi đã bắt tay, hỏi thăm trước, lời phát biểu sau đó sẽ tự nhiên hơn nhiều.
Gửi lời chào cho chi hội trưởng đọc trước còn có một tác dụng khác: người lớn tuổi được hỏi ý thấy mình được tôn trọng, và buổi gặp bắt đầu từ sự đồng thuận chứ không phải từ một bài viết sẵn.
Những điều nên tránh
Buổi gặp mặt cựu chiến binh có không khí riêng, vừa trang trọng vừa thân tình. Một số điều dễ làm mất không khí ấy:
- Đọc lại các đoạn văn bản, nghị quyết, khẩu hiệu dài. Người nghe đã quen, và nó lấy mất thời gian của phần chia sẻ.
- Bình luận về chính trị, thời sự, so sánh xưa và nay theo hướng phán xét. Buổi gặp là để tri ân và gặp gỡ, không phải để tranh luận.
- Nói những chi tiết lịch sử không chắc chắn: tên trận đánh, năm tháng, con số. Nếu cần nhắc, hãy hỏi lại chính các bác hoặc bỏ.
- Gọi tên kèm thương tật, bệnh tật của người dự trước đông người, kể cả với ý tốt. Hỏi ý người đó trước nếu muốn nhắc.
- Xếp ghế cao thấp, chỗ ngồi theo cấp bậc khi không cần thiết. Ở khu phố, ngồi quanh bàn trà ngang nhau thường dễ chịu hơn.
- Chương trình văn nghệ ồn ào, nhạc quá to, tiết mục nhảy hiện đại không hợp tuổi khách. Một hai bài hát quen, hát nhẹ là đủ.
- Để các bác tự về khi trời tối, đường xa. Bố trí người đưa đón là phần của sự chu đáo, không kém lời phát biểu.
Sau buổi gặp, một tin nhắn cảm ơn gửi chi hội trưởng, kèm vài tấm ảnh, là cách khép lại tử tế. Những bác vắng mặt vì sức khoẻ nên được ban tổ chức đến thăm, mang theo phần quà.
Câu hỏi thường gặp
Người trẻ được giao phát biểu với cựu chiến binh nên xưng hô thế nào?
Ở khu phố, xưng "cháu" hoặc "chúng cháu", gọi "các bác, các chú". Ở cơ quan, có thể dùng vai "Ban tổ chức", "Công đoàn" và gọi "các anh, các chú" tuỳ tuổi. Trong phần chào trang trọng, gọi đúng chức danh trong chi hội của người dự, theo danh sách đã kiểm.
Có nên đưa phần một phút tưởng nhớ vào buổi gặp mặt không?
Nhiều nơi có, và các bác thường rất trân trọng. Đặt ngay sau lời chào của ban tổ chức, trước phần chia sẻ. Người dẫn mời đứng, tắt nhạc, im lặng đủ một phút, rồi mời ngồi. Không nên đặt sau phần văn nghệ vui vì không khí đã khác.
Buổi gặp có cần nói về nguồn gốc ngày 22/12 không?
Một câu là đủ, ví dụ "nhân kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam". Người nghe hiểu rõ hơn người nói, nên không cần kể thêm. Thời gian nên dành cho câu chuyện của chính những người có mặt.
Nếu có cả thân nhân của người đã hy sinh đến dự thì nói thế nào?
Nên có một câu riêng chào và cảm ơn gia đình, nói nhẹ nhàng, không nhắc chi tiết đau lòng. Ban tổ chức hỏi trước gia đình có muốn được nhắc tên không. Phần quà cho thân nhân nên trao riêng, không gọi lên sân khấu nếu họ không muốn.
Doanh nghiệp tư nhân có nên tổ chức gặp mặt cựu chiến binh không?
Tuỳ đơn vị. Nhiều công ty có vài nhân viên là cựu quân nhân và tổ chức một buổi trà nhỏ dịp 22/12 như một cách ghi nhận. Quy mô nhỏ, lời nói ngắn, gắn với việc họ đang làm ở công ty là phù hợp. Không bắt buộc, và không nên biến thành hoạt động hình thức.
Có nên mời học sinh đến nghe cựu chiến binh kể chuyện không?
Có thể, nếu các bác đồng ý và nội dung phù hợp lứa tuổi. Nên giới hạn thời gian, chuẩn bị trước vài câu hỏi của học sinh. Trẻ nhỏ không nên nghe những chi tiết quá nặng nề; người dẫn trao đổi trước với người kể về điều này.