Khi chương trình gặp sự cố, câu đỡ lời tốt nhất là câu ngắn, nói thật chuyện đang xảy ra, cho khách biết ban tổ chức đang xử lý và bao lâu nữa sẽ tiếp tục. Khách thường không khó chịu vì micro rè hay video không lên; họ khó chịu khi không ai nói gì, hoặc người dẫn cuống lên rồi nói những câu làm sự việc to hơn thực tế.
Bài này dành cho người tự dẫn ở chương trình công ty, trường học, tiệc gia đình và ngày hội khu dân cư, nơi thường không có ê kíp kỹ thuật chuyên nghiệp đứng sẵn. Bạn sẽ có nguyên tắc chung, câu nói mẫu tự viết cho từng loại sự cố hay gặp nhất, và một bảng câu đỡ nhanh để in ra kẹp sau kịch bản. Những việc cần làm về an toàn như sơ tán hay gọi cấp cứu luôn đứng trước lời dẫn.
Nguyên tắc chung khi có sự cố trên sân khấu
An toàn đi trước, lời dẫn đi sau. Nếu sự cố liên quan đến an toàn như chập điện, khói, sân khấu lung lay, có người ngất, việc đầu tiên là báo người phụ trách và làm theo hướng dẫn an toàn, gọi cấp cứu khi cần. Lời dẫn lúc đó chỉ có một việc: giữ khách bình tĩnh và chỉ đường rõ ràng. Mọi câu đùa đều phải dừng lại.
Nói thật, nói ngắn. Khách đã thấy micro tắt, đã thấy màn hình đen. Giả vờ như không có gì xảy ra chỉ làm bạn trông lúng túng. Một câu ghi nhận sự việc, một câu báo đang xử lý, là đủ.
Cho khách một mốc thời gian. Câu “xin quý vị chờ trong giây lát” tốt hơn câu “xin quý vị thông cảm” vì nó hứa hẹn một điểm kết thúc. Nếu biết sẽ mất vài phút, nói rõ vài phút và gợi ý khách làm gì trong lúc chờ.
Không đổ lỗi cho ai. Những câu như “bên âm thanh làm ăn thế này đấy” hay “lại cái máy chiếu rồi” làm người kỹ thuật bối rối thêm và làm ban tổ chức mất điểm trước khách. Sự cố là chuyện của cả chương trình, người dẫn nói thay cả chương trình.
Có sẵn một phần dự phòng. Trước buổi lễ, bạn bàn với ban tổ chức một hai việc có thể làm ngay khi chương trình bị ngắt: một tiết mục hát mộc không cần nhạc, một trò hỏi đáp ngắn với khán phòng, một lời giới thiệu thêm về đơn vị tổ chức. Có phần dự phòng, bạn không phải nghĩ trong lúc căng thẳng.
Kết sự cố bằng một câu cảm ơn. Khi mọi thứ hoạt động lại, cảm ơn khách đã chờ và cảm ơn người đã xử lý, rồi quay về chương trình bằng một câu chuyển tiếp bình thường.
Micro rè, hú hoặc tắt tiếng
Đây là sự cố hay gặp nhất. Khi micro hú, phản xạ của nhiều người là đưa micro ra xa hoặc lấy tay che lại, trong khi nguyên nhân thường là đứng quá gần loa. Bạn bước lùi ra sau loa vài bước, hạ micro xuống, và chờ một hai giây. Nếu tiếng hú dừng, nói tiếp bình thường, có thể kèm một câu nhẹ: “Có vẻ chiếc micro cũng muốn góp tiếng vui với chương trình. Xin phép quý vị, chúng ta tiếp tục.” Câu đùa này chỉ hợp với mức thân mật và lịch sự; ở phần nghi thức trang trọng, chỉ cần nói tiếp như không có gì.
Khi micro tắt hẳn, bạn đừng gõ vào đầu micro hay thổi vào nó. Hãy ra hiệu cho người lo âm thanh bằng một cử chỉ đã thống nhất từ trước, ví dụ giơ micro lên ngang vai. Trong lúc chờ đổi micro dự phòng, nếu phòng không quá rộng, bạn nói to bằng giọng thường: “Xin quý vị chờ một chút, micro đang được thay. Chương trình sẽ tiếp tục ngay.”
Nếu người đang phát biểu bị tắt micro giữa chừng, việc của bạn là mang micro dự phòng lên đưa tận tay họ, không đứng dưới nhắc. Sau đó lùi xuống, không giải thích gì thêm. Người phát biểu thường sẽ tự nói lại câu vừa bị mất. Đây là lý do người dẫn nên luôn biết micro dự phòng đang nằm ở đâu và đã được bật nguồn sẵn hay chưa.
Mất điện, đèn tắt giữa chương trình
Mất điện trong hội trường kín là sự cố cần bình tĩnh nhất, vì khách có thể hoảng khi bóng tối ập xuống. Câu đầu tiên của bạn, nói bằng giọng to và chậm, phải trấn an: “Thưa quý vị, hội trường đang bị mất điện. Xin quý vị giữ nguyên chỗ ngồi, không di chuyển trong bóng tối. Ban tổ chức đang kiểm tra và sẽ thông báo ngay.” Nếu có đèn khẩn cấp hoặc đèn điện thoại, mời vài người trong ban tổ chức bật lên chiếu xuống lối đi, không chiếu vào mặt khách.
Khi đã biết mất bao lâu, bạn cập nhật: “Ban tổ chức vừa được báo, điện sẽ có lại trong khoảng mười phút. Trong lúc chờ, xin mời quý vị dùng nước, Ban tổ chức xin phép được chia sẻ thêm đôi điều về chặng đường của công ty.” Đây là lúc phần dự phòng phát huy tác dụng. Một câu chuyện ngắn kể không cần micro, một bài hát mà cả khán phòng cùng biết, hay đơn giản là mời khách giao lưu với bàn bên cạnh đều được.
Nếu mất điện kéo dài và không biết khi nào có lại, người quyết định dừng hay tiếp tục là trưởng ban tổ chức, không phải người dẫn. Bạn chỉ thông báo quyết định đó bằng lời rõ ràng, có hướng dẫn đi lại cụ thể. Với chương trình có trẻ nhỏ và người cao tuổi, ưu tiên mời họ ra trước theo lối có ánh sáng.
Video, nhạc nền hoặc màn chiếu không chạy
Nhiều chương trình có đoạn phim giới thiệu, phim kỷ niệm hay bài nhạc mở màn. Khi bạn vừa dẫn “xin mời quý vị cùng xem” mà màn hình vẫn đen, khoảng lặng ba giây đã thấy dài. Câu đỡ nên tách khách khỏi màn hình và đưa sự chú ý về phía bạn: “Trong lúc đoạn phim được chuẩn bị, xin phép kể quý vị nghe một chút về những gì sắp xem. Đoạn phim do chính các bạn trẻ trong công ty quay suốt ba tháng, ở cả văn phòng lẫn công trường.”
Nếu sau khoảng một phút vẫn chưa chạy được, bạn không nên tiếp tục kéo dài. Chuyển sang phần tiếp theo và hẹn chiếu sau: “Đoạn phim kỷ niệm xin được chiếu vào phần sau của chương trình. Bây giờ xin mời quý vị đến với phần phát biểu của ông Giám đốc.” Nhớ báo người kỹ thuật biết thứ tự mới, và ghi chú ngay lên kịch bản cầm tay để không quên mời chiếu lại.
Khi nhạc nền của một tiết mục không lên, người biểu diễn thường đứng chờ trên sân khấu, rất ngượng. Bạn bước lên đứng cạnh họ, nói một câu giới thiệu thêm về tiết mục hoặc về người biểu diễn để lấp khoảng trống. Nếu nhạc vẫn không lên, hỏi nhỏ người biểu diễn có hát mộc được không. Nhiều tiết mục hát mộc lại được khán phòng vỗ tay nhiệt tình hơn, vì ai cũng thấy được sự cố gắng. Nếu không được, mời họ xuống và hẹn trở lại sau, kèm một tràng vỗ tay động viên.
Tiết mục, người phát biểu vắng mặt hoặc đến muộn
Tiết mục văn nghệ vắng thường được báo trước vài phút từ hậu trường. Việc của bạn là bỏ qua tiết mục đó một cách êm, không thông báo vắng. Khán phòng không có kịch bản trong tay nên không biết đã thiếu gì. Chỉ cần lời chuyển tiếp nối thẳng tiết mục trước với tiết mục sau.
Người phát biểu vắng khó hơn, vì tên họ có thể đã được nhắc trong phần giới thiệu. Nếu họ báo không đến, bạn hỏi ban tổ chức có ai phát biểu thay không. Khi có người thay, lời mời nên nói rõ vai thay mặt: “Do ông Trần Văn A bận công tác đột xuất, xin trân trọng kính mời bà Nguyễn Thị M, Phó giám đốc Công ty Y, thay mặt ông lên phát biểu.” Câu này vừa cho khách biết lý do vừa giữ được thể diện cho cả hai người.
Nếu không có ai thay, bạn chuyển sang phần tiếp theo mà không nhắc lại tên người vắng. Đặc biệt không nói những câu như “anh A hẹn rồi mà không đến”. Với người đến muộn nhưng vẫn kịp, bạn mời họ ở chỗ thích hợp kế tiếp, coi như chương trình vốn được sắp như vậy. Khách không cần biết hậu trường đã căng thẳng thế nào.
Mưa, nắng gắt, gió to ở chương trình ngoài trời
Ngày hội khu dân cư, lễ khai trương trước cửa hàng, lễ khai giảng ngoài sân trường đều dễ gặp thời tiết bất ngờ. Ban tổ chức nên có phương án từ trước, như dời vào trong, rút gọn chương trình, hay chuẩn bị bạt che. Lời dẫn lúc đó phải thông báo rõ phương án nào đang được áp dụng: “Thưa bà con, trời đang chuyển mưa. Ban tổ chức xin rút gọn phần văn nghệ và mời bà con vào hội trường nhà văn hoá để tiếp tục phần trao quà cho các cháu. Xin mời các cụ và các cháu nhỏ vào trước.”
Với nắng gắt, đặc biệt ở lễ có học sinh đứng dưới sân, lời dẫn nên chủ động nhắc và đề xuất rút ngắn: “Trời đang nắng, Ban tổ chức xin phép rút gọn phần phát biểu để các em học sinh sớm được vào lớp. Các lớp có bạn thấy mệt, xin báo ngay với thầy cô chủ nhiệm.” Việc rút gọn phải được trưởng ban tổ chức đồng ý trước, nhưng người dẫn là người thấy khán phòng rõ nhất nên nên chủ động đề xuất.
Gió to làm micro có tiếng ù và có thể làm đổ khung trang trí. Nếu thấy khung sân khấu, cổng hoa hay bạt lung lay, bạn báo ngay cho người phụ trách và mời khách tránh xa khu vực đó trước khi tiếp tục bất cứ phần nào. Không có câu dẫn hay nào đáng giá bằng việc không ai bị thương.
Bảng câu đỡ nhanh để in kẹp sau kịch bản
Lúc sự cố xảy ra, đầu óc thường trống trơn. Một bảng nhỏ in sẵn kẹp sau kịch bản cầm tay giúp bạn có ngay câu đầu tiên để nói. Bảng dưới là mẫu, bạn sửa theo chương trình của mình.
| Sự cố | Câu đầu tiên | Việc làm ngay |
|---|---|---|
| Micro hú | “Xin phép quý vị một chút.” | Lùi ra sau loa, hạ micro |
| Micro tắt | “Micro đang được thay, xin quý vị chờ giây lát.” | Giơ micro ra hiệu, lấy micro dự phòng |
| Mất điện | “Xin quý vị giữ nguyên chỗ ngồi, Ban tổ chức đang kiểm tra.” | Bật đèn chiếu lối đi, chờ trưởng ban quyết định |
| Video không chạy | “Trong lúc đoạn phim được chuẩn bị, xin kể quý vị nghe…” | Sau một phút thì chuyển phần, hẹn chiếu sau |
| Tiết mục vắng | Không thông báo | Nối thẳng sang tiết mục kế tiếp |
| Người phát biểu vắng | “Xin trân trọng kính mời… thay mặt…” | Hỏi ban tổ chức người thay |
| Trời mưa | “Ban tổ chức xin mời bà con vào…” | Ưu tiên người già, trẻ nhỏ |
| Khách bị mệt, ngất | “Xin mời nhân viên y tế, Ban tổ chức đến bàn số…” | Dừng chương trình, giữ lối đi thông thoáng, gọi cấp cứu khi cần |
Bảng nhỏ nhưng nên in cỡ chữ to. Trong lúc bối rối, bạn chỉ có thời gian liếc một dòng. Đọc lại bảng một lượt trước khi lên sân khấu cũng là cách nhẩm trước các tình huống, để khi sự cố thật đến, bạn đã có sẵn phản xạ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đùa khi micro bị hú hoặc tắt không?
Một câu đùa nhẹ được, nếu chương trình đang ở mức thân mật hoặc lịch sự và sự cố được khắc phục ngay. Ở phần nghi thức trang trọng, hoặc khi sự cố kéo dài, không nên đùa; chỉ cần nói ngắn rằng đang xử lý và tiếp tục khi xong.
Người dẫn có nên tự chạy đi sửa thiết bị không?
Không nên. Việc sửa là của người lo kỹ thuật. Nếu bạn rời sân khấu, khán phòng sẽ không còn ai nói với họ. Bạn ở lại, giữ không khí, ra hiệu cho kỹ thuật và thông báo khi có tin mới. Chỉ khi chương trình không có ai lo kỹ thuật thì mới nhờ một người khác trong ban tổ chức.
Chuẩn bị gì trước để giảm sự cố?
Thử micro, loa, máy chiếu, nhạc nền cùng người kỹ thuật trước giờ khách đến. Có micro dự phòng đã bật nguồn, file phim lưu ở hai thiết bị, danh sách tiết mục dự phòng và một phương án thời tiết nếu tổ chức ngoài trời. Thống nhất ký hiệu tay với người lo âm thanh.
Khi sự cố kéo dài, ai quyết định dừng chương trình?
Trưởng ban tổ chức hoặc chủ nhà quyết định. Người dẫn nên báo tình hình khán phòng và đề xuất phương án, nhưng không tự tuyên bố dừng. Khi có quyết định, bạn thông báo rõ ràng, kèm hướng dẫn đi lại và lời cảm ơn khách đã thông cảm.
Có cần xin lỗi khách khi chương trình gặp sự cố không?
Một lời xin lỗi ngắn khi sự cố làm khách phải chờ lâu là phải phép, thường nói khi chương trình đã chạy lại. Không cần xin lỗi nhiều lần hay giải thích chi tiết nguyên nhân, khách chỉ cần biết mọi việc đã ổn và chương trình tiếp tục.
Khách bị mệt giữa buổi lễ thì người dẫn nói gì?
Nói ngắn và cụ thể: mời nhân viên y tế hoặc người phụ trách đến đúng vị trí, mời khách xung quanh nhường lối. Tạm dừng phần đang diễn ra nếu cần. Gọi cấp cứu khi tình trạng nặng. Không bình luận về tình trạng sức khoẻ của người đó trước khán phòng.