HanHanh.comHân Hạnh
Kỹ năng tự dẫn chương trình

Giọng và nhịp khi dẫn chương trình: tốc độ, ngắt câu, lên xuống theo không khí

Người tự dẫn nên nói nhanh hay chậm, ngắt câu ở đâu, khi nào lên giọng, khi nào trầm xuống: cách chỉnh giọng theo dịp vui, trang trọng và bài tập tại nhà.

Vietnamese woman practicing aloud in a small apartment living room in Hai Phong, standing by a window with a phone recorder on the sill, face turned away, soft evening light

Giọng của người tự dẫn không cần trầm ấm như phát thanh viên; nó cần rõ, đủ chậm để người ngồi cuối phòng nghe trọn chữ, và biết đổi sắc theo từng phần của buổi lễ. Phần lớn người mới nói quá nhanh, ngắt câu theo hơi thở chứ không theo ý, và giữ một giọng đều đều từ lời chào đến lời mời dùng tiệc.

Bài này chia giọng dẫn thành bốn yếu tố có thể tự luyện: tốc độ, chỗ ngắt, độ cao thấp và độ rõ chữ. Mỗi phần có cách tự kiểm bằng điện thoại và bài tập ngắn làm tại nhà. Phần cuối là cách chỉnh giọng cho từng loại không khí: vui như tiệc tất niên, ấm như mừng thọ, trang nghiêm như phút tưởng niệm trong lễ kỷ niệm.

Vì sao giọng nói chuyện hằng ngày chưa đủ cho sân khấu

Khi trò chuyện, người nghe ngồi gần, nhìn thấy nét mặt, có thể hỏi lại khi nghe không rõ. Trên sân khấu, khoảng cách xa hơn, tiếng đi qua micro và loa rồi dội vào tường, trần, và người nghe không hỏi lại được. Một câu nói nhanh ở bàn trà nghe vẫn rõ, nhưng qua loa hội trường có thể dính chữ thành một chuỗi âm khó tách.

Ngoài ra, khi hồi hộp, hầu hết mọi người tự động nói nhanh hơn bình thường. Bạn thấy mình nói vừa phải, nhưng thực tế đã nhanh hơn lúc thường. Vì thế, cảm giác của chính người dẫn không đáng tin; cần một mốc đo khách quan như bấm giờ hay ghi âm nghe lại.

Cuối cùng, một buổi lễ có nhiều phần với tính chất khác nhau. Giọng đều đều dùng cho cả lời chào, lời mời phát biểu, lời giới thiệu tiết mục múa vui và lời mời một phút tưởng niệm sẽ khiến khách không cảm được sự chuyển đổi. Giọng dẫn tốt không phải một giọng đẹp mà là một giọng biết thay đổi đúng lúc, và điều này luyện được.

Tốc độ: chậm hơn bạn nghĩ, nhưng không lê thê

Tự đo tốc độ bằng một đoạn mẫu. Viết một đoạn lời dẫn khoảng một trăm tiếng, đọc to và bấm giờ. Nếu dưới nửa phút, bạn đang nói quá nhanh cho sân khấu. Đọc lại với chủ ý chậm hơn cho đến khi đoạn ấy mất khoảng bốn mươi giây, rồi ghi âm nghe xem có tự nhiên không. Mốc này chỉ để tham khảo; phòng càng vang, khách càng đông, càng cần chậm hơn.

Chậm ở chỗ quan trọng, bình thường ở chỗ chuyển. Không cần nói chậm đều từ đầu đến cuối. Tên người, chức danh, con số, tên giải thưởng phải chậm và rõ. Lời chuyển kiểu "và sau đây" có thể đi nhanh hơn một chút để giữ nhịp chương trình.

Chậm không phải là kéo dài chữ. Người mới khi được dặn nói chậm hay kéo dài từng tiếng, nghe ê a. Cách đúng là giữ tốc độ từng tiếng gần như bình thường, nhưng thêm khoảng ngừng ngắn giữa các cụm ý. Khoảng ngừng mới là thứ làm câu nghe chậm và rõ.

Nhanh dần khi không khí lên. Ở tiệc vui, phần mời rút thăm hay khuấy động, tốc độ có thể tăng lên một chút cùng với giọng cao hơn. Nhưng ngay cả lúc đó, tên người trúng thưởng vẫn đọc chậm.

Ngắt câu theo ý, không theo hơi

Lỗi phổ biến nhất là ngắt khi hết hơi, khiến một tên chức danh bị cắt đôi hoặc một câu mời bị ngắt ở chỗ vô nghĩa. Cách sửa là đánh dấu chỗ ngắt trước khi nói, theo các bước sau.

  1. Đọc thầm câu và tìm các cụm ý: ai, làm gì, ở đâu, khi nào. Mỗi cụm là một đơn vị không cắt.
  2. Đánh một gạch xiên giữa các cụm. Ví dụ: "Kính mời ông Nguyễn Văn A / Giám đốc Công ty X / lên trao giấy khen / cho các cá nhân xuất sắc năm nay."
  3. Đọc to, chỉ lấy hơi ở chỗ có gạch. Nếu một cụm dài quá một hơi, đó là câu cần viết lại cho ngắn hơn chứ không phải câu cần lấy hơi giữa chừng.
  4. Đánh hai gạch ở chỗ cần dừng lâu hơn: trước khi đọc tên được vinh danh, sau một con số quan trọng, trước lời mời đứng dậy.
  5. Tập riêng những câu có tên dài và chức danh dài cho đến khi ngắt đúng mà không cần nghĩ.
  6. Ghi âm và nghe lại, chú ý xem có chỗ nào bạn vô thức lấy hơi ngoài vị trí đã đánh dấu.

Sau vài buổi tập, bạn sẽ tự ngắt đúng mà không cần ký hiệu. Nhưng với buổi lễ có nhiều đại biểu, kể cả người dẫn quen tay vẫn nên đánh dấu những câu có tên khách quan trọng, vì đó là chỗ một lần ngắt sai cũng làm người được nhắc tên không vui.

Lên xuống giọng theo từng loại không khí

Mỗi phần của chương trình có một sắc thái riêng. Bảng dưới gợi ý cách chỉnh ba yếu tố tốc độ, độ cao và âm lượng cho các tình huống thường gặp.

Tình huốngTốc độĐộ cao giọngGhi chú
Chào mừng, khai mạc trang trọngChậm vừaTrung bình, ổn địnhMỗi câu kết thúc dứt khoát, không lên giọng cuối câu như đang hỏi
Mời đại biểu phát biểuChậmTrung bìnhTên và chức danh rõ, dừng một nhịp trước tên
Giới thiệu tiết mục văn nghệ vuiNhanh hơn một chútCao hơn, tươiCười khi nói, giọng tự nhiên sẽ sáng lên
Vinh danh, trao giảiChậm dần đến tênLên dầnDừng ngắn trước tên người được xướng, sau đó nói to rõ
Phút tưởng niệm, tri ân người đã khuấtChậmThấp, nhẹGiảm âm lượng, không dùng từ cảm thán, dừng lâu sau lời mời
Mời dùng tiệc, cảm ơn cuối buổiVừaẤm, thân mậtCó thể thêm một câu nhẹ nhàng, giọng gần nói chuyện

Đừng cố diễn quá. Thay đổi nhỏ nhưng đúng lúc đã đủ để khách cảm nhận. Người mới hay lên giọng quá mức ở phần vui rồi không quay về được mức trang trọng khi cần, nghe như hai người dẫn khác nhau.

Rõ chữ: dấu thanh, phụ âm cuối và giọng vùng miền

Tiếng Việt có dấu thanh, nên một tiếng nói lướt có thể đổi nghĩa hoặc nghe thành tiếng khác. Những chỗ người dẫn hay bị mất chữ là phụ âm cuối như "n", "ng", "t", "c" và các tiếng mang dấu hỏi, dấu ngã ở cuối câu. Khi hồi hộp, người ta có xu hướng hạ giọng và nuốt chữ cuối, làm cả câu hụt đi.

Bài tập đơn giản: đọc chậm một đoạn văn, cố ý mở miệng rõ hơn bình thường một chút, phát âm trọn phụ âm cuối của từng tiếng. Đọc như vậy khoảng năm phút mỗi ngày trong tuần trước buổi dẫn. Khi quay về tốc độ thường, miệng đã quen mở rõ hơn và chữ cuối không còn bị mất.

Về giọng vùng miền, bạn không cần đổi giọng. Khách ở bất cứ đâu đều nghe được giọng Bắc, Trung hay Nam nếu nói rõ và đủ chậm. Chỉ cần lưu ý những từ địa phương mà khách nơi khác có thể không hiểu, và những âm dễ lẫn trong giọng của mình, ví dụ "l" và "n" ở một số vùng, hay "tr" và "ch", "s" và "x" ở nơi khác. Với tên người và chức danh có những âm này, tập riêng cho chuẩn là đủ.

Một mẹo nhỏ cho người hay nuốt chữ: khi đánh dấu kịch bản, gạch chân tiếng cuối của những câu quan trọng, nhất là câu mời và câu kết từng phần. Nhìn thấy gạch chân, bạn sẽ nhớ giữ hơi đến hết tiếng ấy thay vì để nó chìm xuống. Thử ghi âm trước và sau khi áp dụng, bạn sẽ nghe rõ sự khác biệt ở cuối câu.

Giữ giọng thật của mình còn có một lợi ích: người dẫn bắt chước giọng khác thường bị lộ sau vài phút, và việc vừa giữ giọng giả vừa nhớ kịch bản làm bạn mệt gấp đôi. Giọng thật, rõ ràng, có cảm xúc là giọng dễ nghe nhất.

Bài tập mười lăm phút mỗi ngày trong tuần trước buổi dẫn

Không cần lớp học, chỉ cần một chiếc điện thoại để ghi âm và một chỗ nói to được mà không phiền ai. Làm đều trong năm đến bảy ngày, bạn sẽ thấy thay đổi rõ.

  • Ba phút làm ấm: ngân nhẹ một âm từ thấp lên cao rồi xuống, nói to các nguyên âm, thả lỏng hàm và vai.
  • Ba phút đọc rõ chữ: đọc chậm một đoạn văn bất kỳ, mở miệng rõ, phát âm trọn phụ âm cuối.
  • Ba phút đọc kịch bản thật: đọc to đoạn mở và vài lời mời có tên khó, theo đúng chỗ ngắt đã đánh dấu.
  • Ba phút đổi sắc thái: đọc cùng một câu mời bằng ba giọng, vui, trang trọng, trầm lắng, để cảm nhận sự khác biệt.
  • Ba phút nghe lại: ghi âm toàn bộ lượt đọc kịch bản, nghe và đánh dấu chỗ nhanh quá, chỗ mất chữ, chỗ ngắt sai.

Nếu giọng bị khàn sau vài ngày tập, hãy giảm thời lượng, uống nước ấm và nghỉ giọng. Khàn giọng kéo dài hoặc đau họng khi nói nên được khám tai mũi họng, đặc biệt nếu bạn phải dẫn nhiều buổi liên tiếp.

Giữ giọng trong ngày dẫn chương trình

Một chương trình hai, ba tiếng là một khoảng dài đối với dây thanh của người chưa quen nói nhiều. Nên đặt sẵn một chai nước ấm hoặc nước thường, không lạnh, ở chỗ dễ lấy, và uống từng ngụm nhỏ trong các khoảng nghỉ. Tránh nói chuyện to với mọi người ở hậu trường trước giờ khai mạc; dành giọng cho sân khấu.

Cứ để micro làm việc thay bạn. Người mới hay nói to như không có micro, vừa mệt vừa làm tiếng bị vỡ qua loa. Nói ở âm lượng như nói với một người ngồi cách vài bước, phần còn lại để người lo âm thanh chỉnh. Nếu thấy khách phía sau nghe không rõ, nhờ họ tăng tiếng thay vì bạn gào lên.

Trước giờ khai mạc, nếu có thể, hãy đứng thử trên sân khấu nói vài câu qua micro trong khi người lo âm thanh đi xuống cuối phòng nghe. Hỏi họ hai điều: có rõ chữ không, và có bị chói hay ù không. Phòng nhiều kính, nhiều tường trống thường vang, cần nói chậm hơn so với lúc tập ở nhà; phòng nhiều rèm, thảm thì tiếng khô hơn, bạn có thể giữ tốc độ đã tập.

Đến phần cuối buổi, khi đã mệt, giọng thường đi xuống và nhanh hơn. Đây lại là lúc có lời cảm ơn và lời chào ra về, những câu khách nhớ khi rời đi. Hãy đánh dấu đặc biệt các thẻ cuối, nhắc mình nói chậm lại, rõ ràng như lúc mở đầu. Một buổi kết thúc bằng giọng vững vàng để lại ấn tượng tốt về cả chương trình.

Câu hỏi thường gặp

Người dẫn chương trình nên nói nhanh hay chậm?

Chậm hơn khi trò chuyện thường, nhất là ở tên người, chức danh và con số. Cách làm chậm đúng là thêm khoảng ngừng giữa các cụm ý chứ không kéo dài từng tiếng. Lời chuyển có thể đi nhanh hơn một chút để giữ nhịp.

Làm sao biết mình đang nói quá nhanh?

Đọc to một đoạn khoảng một trăm tiếng và bấm giờ, rồi ghi âm nghe lại. Cảm giác của chính mình lúc hồi hộp thường không chính xác, nên cần mốc đo khách quan như vậy trước buổi dẫn.

Giọng địa phương có ảnh hưởng khi dẫn chương trình không?

Không cần đổi giọng vùng miền. Khách nghe được mọi giọng nếu bạn nói rõ và đủ chậm. Chỉ cần tránh từ địa phương khó hiểu và tập riêng tên người, chức danh có những âm bạn hay lẫn.

Có cần học thanh nhạc mới dẫn chương trình được không?

Không cần. Với người tự dẫn ở các buổi lễ, tiệc, sự kiện vừa và nhỏ, luyện tốc độ, chỗ ngắt, độ rõ chữ và đổi sắc thái theo không khí bằng bài tập tại nhà đã đủ để giọng nghe rõ và dễ chịu.

Nên chỉnh giọng thế nào cho phút tưởng niệm trong buổi lễ?

Nói chậm, giọng thấp và nhẹ hơn, giảm âm lượng, không dùng từ cảm thán. Sau lời mời, dừng lâu để khách đứng dậy và im lặng. Khi chuyển sang phần tiếp, nâng giọng lên dần chứ không đổi đột ngột.

Làm sao giữ giọng không khàn khi dẫn cả buổi dài?

Nói ở âm lượng vừa phải và để micro làm việc, uống từng ngụm nước không lạnh trong các khoảng nghỉ, tránh nói to ở hậu trường trước giờ. Nếu khàn hoặc đau họng kéo dài, nên đi khám tai mũi họng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138