HanHanh.comHân Hạnh
Kỹ năng tự dẫn chương trình

Xưng hô khi tự dẫn chương trình: người dẫn tự gọi mình, gọi khách, thưa ai ra sao

Người tự dẫn nên xưng em, xưng tên hay thay mặt Ban tổ chức; gọi khách là quý vị, anh chị hay bà con; dùng kính thưa khi nào và giữ nhất quán cả buổi.

Wide view of a village cultural house in Hung Yen during a family clan gathering, a young man at a lectern facing elderly relatives seated on wooden benches, seen from the back

Với người tự dẫn, cách xưng hô hợp lý nhất thường là xưng theo vai và theo tuổi: "em", "con", "cháu" khi khách phần lớn lớn tuổi hơn, "thay mặt Ban tổ chức" khi nói điều thuộc về cả đơn vị, và gọi khách bằng một từ chung nhất quán như "quý vị", "anh chị em", "bà con". Điều quan trọng nhất không phải chọn từ nào cho thật kêu, mà là chọn rồi giữ nguyên từ đầu đến cuối buổi.

Tiếng Việt có hệ thống xưng hô rất giàu sắc thái, và trên sân khấu, chỉ một từ lệch là khách cảm thấy ngay. Bài này đi qua ba câu hỏi: người dẫn tự gọi mình thế nào, gọi khách thế nào, và dùng "kính thưa", "thưa" ra sao. Các câu mẫu đều tự viết, tên người và đơn vị là ví dụ giả định.

Vì sao xưng hô là chuyện lớn với người tự dẫn

MC chuyên nghiệp đứng ngoài các mối quan hệ của buổi lễ, nên họ có thể dùng một cách xưng trung tính. Người tự dẫn thì khác: bạn là nhân viên trong công ty, con cháu trong họ, giáo viên trong trường, hàng xóm trong khu phố. Khách nhìn bạn và biết rõ vị trí của bạn. Một cách xưng không khớp với vị trí ấy sẽ nghe hoặc quá cao, hoặc quá suồng sã.

Ví dụ một nhân viên trẻ dẫn buổi tổng kết có mặt giám đốc và các trưởng phòng lớn tuổi. Nếu bạn ấy dùng cách xưng của người dẫn truyền hình, nghe sẽ hơi xa cách giữa những người hằng ngày gọi nhau anh chị em. Ngược lại, nếu xưng "mình" và gọi mọi người là "các bạn", các vị lớn tuổi sẽ thấy thiếu lễ. Xưng "em" và gọi "anh chị em", kèm "thay mặt Ban tổ chức" ở những câu chính thức, thường là cách vừa vặn nhất.

Thêm vào đó, xưng hô không nhất quán là lỗi rất dễ nhận ra. Đầu buổi gọi khách là "quý vị", giữa buổi chuyển thành "mọi người", cuối buổi lại thành "các bạn" khiến khách có cảm giác người dẫn không làm chủ được chương trình. Vì vậy, nên quyết định cách xưng ngay khi soạn kịch bản và ghi chú lên đầu kịch bản cầm tay.

Người dẫn tự gọi mình thế nào

Bảng dưới gợi ý các cách tự xưng thường gặp và khi nào dùng. Trong một buổi, có thể kết hợp hai cách: một cách cho lời nói của riêng mình, một cách cho lời nói nhân danh tập thể.

Cách xưngKhi nào hợpCâu mẫu
EmKhách phần lớn lớn tuổi hoặc ngang hàng, không khí công ty, trường học"Em xin phép được giới thiệu phần tiếp theo."
Con, cháuTiệc gia đình, họp mặt dòng họ, mừng thọ"Thay mặt con cháu trong nhà, con xin kính mời ông bà, cô chú…"
Thay mặt Ban tổ chứcNhững câu chính thức: chào mừng, cảm ơn, tuyên bố lý do"Thay mặt Ban tổ chức, xin trân trọng cảm ơn sự có mặt của quý vị."
Chúng emHai người dẫn, hoặc người dẫn nói thay cho nhóm trẻ trong đơn vị"Chúng em xin được bắt đầu chương trình."
Không xưng, câu khuyết chủ ngữLễ trang trọng, khi không muốn đặt mình vào câu"Xin trân trọng giới thiệu…", "Xin kính mời…"
Gọi tên riêngGiới thiệu mình lần đầu, khách không quen"Lan, phòng hành chính, xin được dẫn chương trình hôm nay."

Câu khuyết chủ ngữ là công cụ rất hữu ích cho người mới. Những câu bắt đầu bằng "xin", "kính mời", "trân trọng" vừa lịch sự vừa tránh được việc phải chọn đại từ, đặc biệt khi khách có cả người lớn tuổi lẫn người trẻ, cả cấp trên lẫn đồng nghiệp.

Gọi khách: chọn một từ chung rồi giữ

Quý vị, quý khách. Dùng khi khách đa dạng, có người lạ, có đối tác, khách mời bên ngoài. "Quý vị" là từ chung an toàn nhất cho buổi lễ, hội nghị khách hàng, khai trương. "Quý khách" hợp với sự kiện có tính phục vụ như khai trương cửa hàng.

Anh chị em. Hợp với sự kiện nội bộ công ty, nhà máy, nơi mọi người quen nhau và gọi nhau như vậy hằng ngày. Khi có khách mời bên ngoài, dùng cụm "quý khách mời và toàn thể anh chị em".

Thầy cô và các em. Ở lễ trong trường, người dẫn là giáo viên gọi học sinh là "các em", gọi đồng nghiệp là "các thầy cô". Nếu người dẫn là học sinh thì gọi "các thầy cô giáo và các bạn".

Bà con, cô bác. Hợp với sự kiện khu dân cư, tổ dân phố, xóm làng. "Bà con" gợi sự gần gũi, nhưng nếu có đại biểu từ phường, xã đến dự, nên chào riêng đại biểu trước rồi mới gọi "cùng toàn thể bà con".

Cả nhà, ông bà, cô chú. Tiệc gia đình và họ hàng. Người dẫn thường là con cháu, nên gọi theo vai trong gia đình, ví dụ "kính thưa ông bà, thưa các bác, các cô chú cùng toàn thể anh chị em".

Tránh "các bạn" ở nơi có người lớn tuổi. Từ này hợp với sự kiện của giới trẻ, câu lạc bộ, lớp học. Ở buổi có nhiều người lớn tuổi, nó nghe thiếu lễ dù người nói không có ý đó.

Kính thưa, thưa và lời chào đầu tiên

Ở buổi lễ trang trọng, câu chào đầu thường bắt đầu bằng "kính thưa", sau đó lần lượt nhắc các nhóm khách theo thứ tự ban tổ chức đã thống nhất, thường là đại biểu, khách mời, rồi đến toàn thể người tham dự. Nguyên tắc chung là nhắc từ người có vai trò cao nhất hoặc khách được tôn trọng nhất trong buổi đó, nhưng thứ tự cụ thể luôn theo danh sách ban tổ chức duyệt, người dẫn không tự quyết.

"Kính thưa" chỉ cần dùng ở lời chào đầu và vài chỗ chính thức như mời lãnh đạo phát biểu. Nếu câu nào cũng "kính thưa", lời dẫn trở nên nặng nề. Các câu chuyển giữa chương trình có thể dùng "thưa quý vị" hoặc không cần lời thưa, chỉ cần câu khuyết chủ ngữ như "Tiếp theo chương trình, xin mời…".

Ở tiệc gia đình hay liên hoan nội bộ, "kính thưa" vẫn dùng được với ông bà, cha mẹ, người lớn trong họ, thể hiện lễ phép. Nhưng với bạn bè, đồng nghiệp ngang hàng, dùng "thưa" hoặc chào thẳng sẽ tự nhiên hơn. Một ví dụ giả định cho tiệc mừng thọ: "Kính thưa ông bà, thưa các bác, các cô chú, cùng toàn thể anh chị em họ hàng thân thiết. Hôm nay, con cháu trong nhà xin phép được tổ chức buổi mừng thọ bà tròn tám mươi tuổi."

Một điểm hay bị nhầm: không nhắc tên từng đại biểu trong lời chào đầu nếu sau đó đã có phần giới thiệu đại biểu riêng. Lời chào đầu chỉ cần gọi theo nhóm; phần giới thiệu mới đọc tên. Nhắc tên hai lần làm chương trình dài và người dẫn dễ đọc lệch thứ tự giữa hai lần.

Tình huống khó và cách gọi cho khéo

Có những buổi thành phần khách phức tạp, một cách xưng đơn giản không đủ. Dưới đây là vài tình huống thường gặp với người tự dẫn.

  • Khách vừa là người thân vừa là cấp trên, ví dụ chú ruột là giám đốc công ty đến dự tiệc cưới: trong tiệc gia đình, gọi theo vai trong gia đình; chỉ khi giới thiệu với tư cách khách mời của công ty mới nhắc chức vụ.
  • Buổi có cả khách nước ngoài: chào bằng tiếng Việt trước, sau đó một câu tiếng Anh ngắn hoặc nhờ người phiên dịch, giữ cách gọi chung là "quý vị".
  • Người dẫn trẻ, khách toàn người cao tuổi như buổi gặp mặt người cao tuổi ở phường: xưng "con" hoặc "cháu" tuỳ khoảng cách tuổi, gọi "các ông, các bà", tránh gọi chung chung là "các cụ" nếu có người không thích.
  • Hai người dẫn khác tuổi: thống nhất trước rằng cả hai dùng chung một cách gọi khách, và khi gọi nhau trên sân khấu thì gọi theo tuổi thật, như "chị Hà", "em Minh".
  • Sự kiện nội bộ nhưng có khách mời từ đối tác: dùng "quý khách mời và toàn thể anh chị em", và ở những câu cảm ơn, nhắc riêng khách mời trước.
  • Khách quan trọng đến muộn khi chương trình đang diễn: không ngắt giữa phần, chờ khoảng chuyển tiếp rồi chào ngắn gọn bằng chức danh và họ tên đã được ban tổ chức xác nhận.

Nếu không chắc, hãy hỏi trước người hiểu rõ thành phần khách nhất, thường là trưởng ban tổ chức hoặc người lớn trong gia đình. Một câu hỏi trước buổi lễ cứu bạn khỏi nhiều lúc ngập ngừng trên sân khấu.

Xưng hô theo vùng miền và theo không khí địa phương

Cùng một buổi họp mặt dòng họ, ở nơi này người ta quen gọi "bà con cô bác", nơi khác lại quen "các cụ, các ông các bà", có nơi gọi người lớn tuổi trong họ theo thứ bậc rất chặt. Người tự dẫn thường là người địa phương nên đã quen cách gọi ở nhà mình; điều cần cẩn thận là khi dẫn ở nơi khác, hay khi khách từ nhiều vùng về dự, như đám cưới hai họ ở hai miền.

Trong những trường hợp ấy, cách an toàn là dùng những từ chung mà vùng nào cũng hiểu và thấy lịch sự: "quý vị", "hai họ", "ông bà, cô chú, anh chị". Những từ địa phương đặc trưng, dù rất thân thương, chỉ nên dùng khi gần hết khách đều là người địa phương. Nếu không chắc, hỏi một người lớn tuổi am hiểu trong gia đình hoặc trong ban tổ chức xem nơi ấy quen gọi thế nào.

Cũng nên để ý cách người lớn tuổi trong buổi gọi nhau và gọi khách. Nghe vài phút trước giờ khai mạc là đủ biết không khí ở đó thiên về thân mật hay nghiêm trang, để bạn điều chỉnh vài từ trong lời chào cho khớp.

Giữ nhất quán cả buổi: chốt bộ từ trước khi lên sân khấu

Cách đơn giản để không lệch xưng hô là chốt một bộ từ ngay trên đầu kịch bản cầm tay và tập theo đúng bộ đó.

  1. Viết lên thẻ đầu tiên ba dòng: mình tự xưng là gì, gọi khách chung là gì, câu chính thức dùng cụm nào.
  2. Rà lại toàn bộ kịch bản, sửa những chỗ dùng từ khác với bộ đã chốt.
  3. Đánh dấu những câu chính thức cần "kính thưa" hoặc "thay mặt Ban tổ chức", chỉ vài câu thôi.
  4. Tập to cả kịch bản một lượt, chú ý những lúc lời mình tự bật ra khác bộ từ, nhất là ở đoạn chuyển và đoạn lấp chỗ trống.
  5. Nếu dẫn cùng người khác, đưa cho họ bộ từ này và tập chung ít nhất một lượt.

Sau vài lần dẫn, bộ từ sẽ thành phản xạ. Nhưng mỗi buổi mới, thành phần khách mới, hãy dành năm phút chốt lại. Một buổi tổng kết công ty và một buổi họp mặt dòng họ cần hai bộ từ rất khác nhau, dù người dẫn vẫn là bạn.

Câu hỏi thường gặp

Người tự dẫn nên xưng là gì khi khách có nhiều người lớn tuổi?

Thường xưng "em", hoặc "con", "cháu" ở tiệc gia đình, và dùng "thay mặt Ban tổ chức" cho các câu chính thức. Những câu bắt đầu bằng "xin", "kính mời", "trân trọng" cũng giúp tránh phải chọn đại từ.

Nên gọi khách là quý vị hay anh chị em?

Gọi "quý vị" khi khách đa dạng, có khách mời bên ngoài, đối tác. Gọi "anh chị em" khi là sự kiện nội bộ quen thuộc. Nếu có cả hai nhóm, dùng cụm "quý khách mời và toàn thể anh chị em".

Có nên dùng "kính thưa" trong mọi câu dẫn không?

Không nên. "Kính thưa" dùng ở lời chào đầu và vài chỗ chính thức như mời lãnh đạo phát biểu. Các câu chuyển giữa chương trình dùng "thưa quý vị" hoặc câu khuyết chủ ngữ cho nhẹ nhàng.

Thứ tự nhắc khách trong lời chào đầu do ai quyết định?

Do ban tổ chức thống nhất và duyệt. Nguyên tắc chung là nhắc từ người có vai trò cao nhất hoặc được tôn trọng nhất trong buổi đó, nhưng người dẫn nên đọc đúng theo danh sách đã duyệt, không tự sắp xếp.

Hai người dẫn có cần thống nhất cách xưng hô không?

Rất cần. Hai người nên dùng chung một cách gọi khách, gọi nhau theo tuổi thật trên sân khấu và xưng "chúng em" khi nói cho cả hai. Tập chung ít nhất một lượt để không lệch nhau.

Lỡ đổi cách gọi khách giữa chương trình thì có sao không?

Khách sẽ cảm thấy người dẫn thiếu chắc chắn. Không cần đính chính, chỉ cần quay lại bộ từ đã chốt ở câu tiếp theo. Để tránh, nên ghi bộ từ lên thẻ đầu của kịch bản cầm tay và tập theo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138