Chủ quán cà phê hay quán ăn nói ngày khai trương chỉ cần chừng hai phút, gồm bốn ý: cảm ơn người đã đến, kể ngắn vì sao mở quán, giới thiệu một hai điều quán làm khác, và mời khách ở lại thưởng thức. Khách ngồi trong quán không đến để nghe diễn văn. Họ đến vì quen chủ quán, vì tò mò, hoặc vì đi ngang thấy vui. Một lời nói ngắn, có chuyện thật, làm họ nhớ quán hơn bất kỳ tờ rơi nào.
Bài này dành cho người tự mở quán, đứng lên nói trước vài chục đến khoảng trăm khách, thường không có sân khấu, đôi khi không có micro. Bạn sẽ có khung bốn ý, ba lời mẫu cho ba kiểu quán khác nhau, cách kể chuyện mở quán sao cho thật mà không biến thành quảng cáo, và những lúc nên rút ngắn. Các lời mẫu tự viết, tên quán và tên người là giả định.
Lúc nào chủ quán nên đứng lên nói
Quán ăn, quán cà phê khác cửa hàng bán lẻ ở chỗ khách ngồi lại lâu. Vì vậy thời điểm nói tốt nhất không phải lúc vừa mở cửa, khi khách còn lục tục tìm chỗ, mà là khi phần lớn khách mời đã ngồi, đã có đồ uống trên bàn. Với quán cà phê buổi sáng, thường là khoảng 20 đến 30 phút sau giờ mở cửa. Với quán ăn buổi tối, nói trước khi món chính được bưng ra, lúc khách đã đói vừa phải và còn tập trung.
Nếu quán có làm nghi thức cắt băng trước cửa, lời của chủ quán có thể chia làm hai: một câu cảm ơn ngắn ngoài cửa trước khi cắt băng, và bài nói hai phút bên trong khi khách đã ngồi. Cách chia này giúp khách đứng ngoài không phải chờ lâu, còn phần kể chuyện được nói lúc mọi người thoải mái nhất.
Đừng chọn lúc bếp đang rối nhất hay lúc máy pha cà phê đang chạy ồn liên tục. Báo trước với bếp và quầy pha chế: trong hai phút chủ quán nói, tạm dừng máy xay, hạ nhạc nền, nhân viên đứng yên một chỗ. Khách thấy cả quán dừng lại vì mình thì tự nhiên cũng dừng câu chuyện riêng để nghe.
Khung bốn ý cho bài nói hai phút
Ý một — cảm ơn, khoảng 20 giây. Cảm ơn theo nhóm người, không đọc danh sách. Gia đình, bạn bè, hàng xóm, những người đã góp tay sửa quán, khách lần đầu ghé. Nếu có người góp công đặc biệt, gọi tên một người, nói rõ họ đã làm gì.
Ý hai — vì sao có quán này, khoảng 40 giây. Một câu chuyện thật, nhỏ, cụ thể: món mẹ hay nấu, thói quen pha cà phê từ thời sinh viên, mấy năm làm thuê ở quán khác. Chỉ một chuyện, không kể cả hành trình.
Ý ba — quán mình có gì, khoảng 30 giây. Nói một hai điều quán thật sự làm, không tự khen “ngon nhất”. Ví dụ hạt cà phê rang tại chỗ mỗi tuần, nước dùng ninh từ đêm hôm trước, rau lấy từ vườn nhà người quen.
Ý bốn — mời ở lại, khoảng 20 giây. Mời khách dùng món, góp ý thẳng thắn, nói giờ mở cửa hằng ngày. Kết bằng một câu cảm ơn ngắn để khách biết đã đến lúc vỗ tay.
Tổng thời gian. Bốn ý cộng lại khoảng 110 giây, đọc chậm chừng 250 đến 300 tiếng. Nếu bản viết của bạn dài gấp đôi, hãy cắt ở ý hai trước, vì đó là chỗ người ta hay kể lan man nhất.
Lời mẫu cho quán cà phê nhỏ
Quán cà phê nhỏ thường có khách là bạn bè, đồng nghiệp cũ và người trong khu phố. Giọng nói nên thân mật, xưng “mình” hoặc “em” tuỳ tuổi chủ quán so với phần đông khách. Lời mẫu dưới đây là ví dụ giả định, chủ quán là một người trẻ:
“Dạ, em xin phép mọi người hai phút. Trước hết em cảm ơn bố mẹ, cảm ơn mấy đứa bạn đã sơn quán cùng em suốt ba cuối tuần, và cảm ơn các cô chú hàng xóm đã chịu tiếng khoan đục cả tháng nay. Nhiều người hỏi sao em bỏ việc văn phòng đi mở quán. Thật ra em pha cà phê cho cả phòng từ hồi đi làm, sáng nào cũng một ấm phin to. Có hôm anh trưởng phòng bảo: ‘Pha ngon thế này sao không mở quán đi.’ Câu nói đùa đó em giữ gần bốn năm, hôm nay mới làm được. Quán nhỏ, chỉ có mười hai chỗ ngồi, hạt cà phê em tự rang mỗi tuần hai mẻ ở phía sau. Mọi người uống thấy chỗ nào chưa vừa thì cứ nói thẳng với em, em ghi lại hết. Quán mở từ sáu giờ sáng đến mười giờ tối. Cảm ơn mọi người đã đến hôm nay.”
Để ý cách lời mẫu dùng một câu thoại ngắn của người khác làm điểm nhấn. Đó là chi tiết khiến câu chuyện có thật. Nếu bạn không có câu thoại nào như thế, một hình ảnh cụ thể cũng được: ấm phin to mỗi sáng, tiếng máy rang lúc nửa đêm, cái bàn gỗ cũ mang từ nhà bà sang.
Lời mẫu cho quán ăn gia đình và quán có khách là đối tác
Quán ăn gia đình, nhất là quán do bố mẹ và con cái cùng làm, thường có khách đông và đủ lứa tuổi. Người nói có thể là con cả thay mặt cả nhà. Lời mẫu, ví dụ giả định: “Kính thưa các bác, các cô chú và anh chị. Hôm nay con xin thay mặt bố mẹ cảm ơn mọi người đã đến mừng quán bún cá nhà con. Mẹ con bán bún cá ở đầu chợ gần hai mươi năm, gánh hàng nhỏ, mưa thì phải dọn sớm. Cả nhà góp lại mở quán này để mẹ có chỗ ngồi bán cho đàng hoàng, khách có chỗ ngồi ăn cho thoải mái. Nước dùng vẫn đúng cách mẹ nấu, cá vẫn mua từ những người quen ở chợ. Quán mở từ sáu giờ sáng đến hai giờ chiều. Mời các bác, các cô chú ăn thử, thấy thiếu gì thì bảo con, con nói lại với mẹ.”
Quán ăn lớn hơn, có khách là đối tác, nhà cung cấp, người trong ngành, thì giọng trang trọng hơn một bậc nhưng vẫn ngắn: “Kính thưa quý khách, quý đối tác. Thay mặt ban quản lý nhà hàng Hương Sen, xin trân trọng cảm ơn sự có mặt của quý vị trong buổi tối khai trương. Nhà hàng ra đời từ một mong muốn đơn giản: có một chỗ để các gia đình trong khu này tổ chức bữa cơm cuối tuần mà không phải đi xa. Thực đơn tối nay gồm những món đội bếp đã nấu thử nhiều vòng cùng khách quen trong tháng chạy thử. Rất mong nhận được góp ý thẳng thắn của quý vị. Kính chúc quý vị một buổi tối ấm cúng, xin mời quý vị dùng bữa.”
Cả hai mẫu đều tránh nói giá, tránh hứa hẹn “ngon nhất khu”, tránh nhắc đối thủ. Chủ quán nào lỡ khen quán mình quá lời trong ngày khai trương sẽ bị khách nhớ đúng câu đó khi món đầu tiên chưa được như kỳ vọng.
Câu cảm ơn ngắn ngoài cửa trước khi cắt băng
Nhiều quán vẫn làm nghi thức cắt băng hoặc kéo tấm vải phủ bảng tên trước cửa, khách đứng trên vỉa hè. Lúc này chủ quán chỉ nên nói chừng ba mươi giây, phần kể chuyện để dành vào trong. Lời mẫu, ví dụ giả định: “Dạ, con cảm ơn các bác, các cô chú và anh chị đã đến sớm. Lát nữa vào trong con xin kể mọi người nghe chuyện cái quán nhỏ này. Còn bây giờ, con xin mời bà nội, chú Hai và cô Lý, người đã cho con thuê lại mặt bằng, cùng con cắt băng khai trương quán.”
Câu này làm được ba việc cùng lúc: cảm ơn, hẹn trước một câu chuyện để khách muốn vào trong nghe, và mời người cắt băng theo đúng thứ tự trên dưới. Người được mời cắt băng ở quán nhỏ thường là người lớn tuổi nhất trong nhà, một người có công giúp quán và chính chủ quán. Không cần mời đông; ba đến bốn người là vừa với một dải băng ngang cửa quán.
Nếu không có ai dẫn chương trình, chủ quán tự đếm nhịp cắt băng cũng được, chỉ cần nói chậm và chờ mọi người cầm kéo xong. Cắt xong, câu kết ngoài cửa nên là một lời mời ngắn: “Mời mọi người vào trong cho mát, nước đã pha sẵn rồi ạ.” Sau đó chủ quán vào trước, đứng ở cửa trong đón từng nhóm khách, chứ không đứng lại vỉa hè chụp ảnh quá lâu.
Kể chuyện mở quán mà không thành quảng cáo
Ranh giới giữa kể chuyện và quảng cáo nằm ở chỗ người nghe có thấy mình được mời vào câu chuyện hay bị chào hàng. Bảng dưới so sánh vài cách nói thường gặp:
| Nói như quảng cáo | Nói như kể chuyện | Vì sao cách sau dễ nghe hơn |
|---|---|---|
| Quán có không gian sang trọng, view đẹp nhất phố | Cái cửa sổ này là lý do em thuê mặt bằng, chiều nào nắng cũng vào đúng chỗ bàn kia | Chi tiết cụ thể, khách nhìn theo được ngay |
| Nguyên liệu tươi sạch, chọn lọc kỹ càng | Rau sáng nay chị Mai ở chợ để riêng cho quán từ năm giờ | Có người thật, có giờ giấc, không phải từ chung chung |
| Đồ uống đa dạng, phong cách hiện đại | Món trà gừng là công thức của bà ngoại, em chỉ thêm ít mật ong | Một món có nguồn gốc, khách muốn gọi thử |
| Giá cả hợp lý, phục vụ tận tình | Quán còn mới, nhân viên còn bỡ ngỡ, mọi người chỉ bảo thêm giúp em | Nhận phần chưa hoàn hảo, khách dễ thông cảm hơn |
Nguyên tắc chung: mỗi câu khen quán phải có một chi tiết mà khách tự kiểm được ngay tại chỗ. Câu nào không có chi tiết thì bỏ, bài nói ngắn đi mà nghe thật hơn.
Một điều nữa: không cần nhắc ưu đãi trong bài nói nếu đã có người phát phiếu hay bảng nhỏ trên bàn. Nhắc hai lần, một bằng lời, một bằng giấy, khiến bài nói nghiêng hẳn về bán hàng.
Khi nào nên rút ngắn và cách tập cho đỡ run
Khách thưa hơn dự kiến. Nếu chỉ có mười mấy người, đứng giữa quán nói như đọc diễn văn sẽ gượng. Đi một vòng các bàn, cảm ơn từng nhóm, kể chuyện mở quán theo kiểu trò chuyện.
Trời mưa, khách đến rải rác. Bỏ hẳn bài nói chung, chuyển thành lời cảm ơn riêng tại bàn. Không ai trách chủ quán vì không phát biểu trong ngày mưa.
Bếp đang quá tải. Nói ý một và ý bốn trong ba mươi giây, phần chuyện mở quán để dành cho cuối buổi hoặc kể riêng với khách thân.
Tập thành tiếng ba lần. Lần đầu đọc giấy, lần hai nhìn giấy từng đoạn, lần ba chỉ nhìn bốn chữ ghi bốn ý. Đến lúc nói thật, cầm tờ giấy nhỏ có bốn chữ đó là đủ.
Nói với một người trước. Nhờ một người bạn ngồi nghe, hỏi họ nhớ được câu nào. Câu họ nhớ là câu giữ lại; câu họ quên là câu có thể cắt.
Chuẩn bị câu thoát khi run. Nếu quên lời giữa chừng, câu “Dạ, nói tóm gọn là em rất cảm ơn mọi người” đủ để kết thúc đẹp. Khách nhớ sự chân thành nhiều hơn độ trôi chảy.
Câu hỏi thường gặp
Chủ quán có cần cầm micro khi nói trong quán không?
Quán dưới khoảng bốn mươi chỗ ngồi thường không cần, chỉ cần tắt nhạc và máy xay, đứng ở chỗ ai cũng nhìn thấy. Quán rộng, ồn, hoặc có sân ngoài trời thì nên dùng micro không dây, thử trước để không bị hú khi đi lại gần loa.
Người hướng nội, ngại đám đông thì có nhờ người khác nói thay được không?
Được. Có thể nhờ người thân giới thiệu, còn chủ quán chỉ nói một câu cảm ơn ngắn. Nhưng nên tự nói ít nhất câu đó, vì khách đến là vì chủ quán. Một câu chân thành của chính chủ quán có giá trị hơn bài dài do người khác đọc.
Có nên kể khó khăn, nợ nần khi mở quán không?
Kể vất vả một chút giúp câu chuyện thật, nhưng tránh kể chuyện tiền bạc, vay mượn hay mâu thuẫn với chủ nhà cũ. Ngày khai trương khách muốn chia vui. Chuyện khó khăn nên dừng ở mức một chi tiết dễ thương, ví dụ những đêm sơn quán đến khuya.
Khách là người nước ngoài thì nói thế nào?
Nói phần chính bằng tiếng Việt, sau đó tóm hai ba câu bằng tiếng Anh: cảm ơn, quán có gì đặc biệt, mời dùng món. Không cần dịch toàn bộ. Nếu không tự tin, viết sẵn ba câu đó ra giấy và đọc chậm, khách sẽ quý sự cố gắng.
Ngày khai trương có nên mời khách góp ý công khai không?
Nên mời góp ý, nhưng để kênh riêng: nói với nhân viên, ghi vào sổ nhỏ ở quầy hay nhắn riêng cho chủ quán. Không nên mời khách đứng lên nhận xét trước cả quán, vì ngày đầu còn nhiều sơ suất và người góp ý cũng khó nói thật.