Lễ trao giải cuộc thi có một nhịp riêng: mỗi hạng giải là một vòng lặp gồm lời dẫn, công bố tên, mời người trao, trao và chụp ảnh, rồi mời người đoạt giải về chỗ. Kịch bản tốt là kịch bản làm vòng lặp đó trôi nhanh, đọc tên không sai một chữ, và giữ được sự hồi hộp cho đến giải cao nhất mà không kéo dài lễ quá 60 phút.
Bài viết dành cho người của ban tổ chức dẫn lễ trao giải các cuộc thi dành cho người lớn: cuộc thi ảnh, cuộc thi viết, cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, cuộc thi tay nghề trong doanh nghiệp. Lễ ở trường cho học sinh nhỏ tuổi có cách làm riêng, không xếp hạng trẻ, nên không bàn ở đây. Cuộc thi, giải thưởng và tên người trong bài là ví dụ giả định.
Khung chương trình lễ trao giải 60 phút
Khung dưới đây cho một cuộc thi có giải khuyến khích, giải ba, giải nhì, giải nhất và một giải đặc biệt. Thứ tự công bố đi từ giải thấp lên giải cao để giữ sự chờ đợi.
| Thời lượng | Phần | Ghi chú cho người dẫn |
|---|---|---|
| 5 phút | Khai mạc, giới thiệu đại biểu | Ngắn gọn, người dự lễ trao giải chờ kết quả hơn chờ nghi thức |
| 5 phút | Phát biểu của đơn vị tổ chức | Mời trưởng ban tổ chức, nhắc số bài dự thi |
| 5 phút | Đại diện ban giám khảo nhận xét | Nhận xét chung về chất lượng, không công bố kết quả |
| 25 phút | Trao giải từ thấp đến cao | Mỗi hạng giải khoảng 4–6 phút, kể cả chụp ảnh |
| 5 phút | Phát biểu của người đoạt giải cao nhất | Mời trước, thời lượng một đến hai phút |
| 5 phút | Cảm ơn nhà tài trợ, giám khảo | Có thể trao kỷ niệm chương cho nhà tài trợ |
| 10 phút | Bế mạc, chụp ảnh chung | Xếp đội hình chụp ảnh theo sơ đồ đã chuẩn bị |
Phần trao giải chiếm gần nửa thời lượng nên là chỗ cần tập kỹ nhất. Nếu cuộc thi có nhiều giải khuyến khích, gom tất cả lên sân khấu một lượt, đọc tên liền, trao cùng lúc; không gọi từng người lên riêng.
Lời mở đầu và lời mời ban giám khảo nhận xét
Lời mở đầu lễ trao giải nên nhắc ngay hành trình của cuộc thi, vì đó là điều khiến người dự thấy mình là một phần của sự kiện. Mẫu: "Kính thưa quý vị đại biểu, quý vị giám khảo, các tác giả dự thi. Hân hạnh chào đón quý vị đến với Lễ trao giải Cuộc thi ảnh Phố nghề Hội An do Câu lạc bộ Nhiếp ảnh X tổ chức. Sau ba tháng phát động, Ban tổ chức đã nhận được hơn 600 tác phẩm của gần 200 tác giả. Đêm nay, mười lăm tác phẩm sẽ được vinh danh." Số liệu ở đây là giả định; bạn thay bằng con số thật ban tổ chức cung cấp.
Sau phát biểu của đơn vị tổ chức, mời đại diện ban giám khảo. Lời mời nên cho biết giám khảo là ai và họ đã làm việc thế nào: "Để đi đến kết quả hôm nay, ba vòng chấm đã diễn ra trong hai tuần. Xin trân trọng kính mời Nhà nhiếp ảnh Lý Văn Q, Trưởng ban giám khảo, chia sẻ nhận xét chung về các tác phẩm."
Nhắc giám khảo từ trước rằng phần nhận xét không công bố kết quả và không nêu tên tác phẩm đoạt giải, để giữ sự chờ đợi cho phần trao. Nhận xét nên có cả điểm mạnh chung và điều tác giả có thể làm tốt hơn ở mùa sau; đây là phần những người không đoạt giải cũng mang về được.
Lời dẫn một hạng giải: vòng lặp mẫu
Mỗi hạng giải đi theo năm bước: nhắc tên hạng giải và số lượng, mời người trao giải, công bố tên người đoạt giải, trao và chụp ảnh, mời về chỗ. Mẫu cho giải ba: "Tiếp theo là phần trao giải Ba, gồm ba giải. Xin trân trọng kính mời bà Mai Thị R, Giám đốc Công ty S, đơn vị đồng hành cùng cuộc thi, lên trao giải."
Đợi người trao giải lên đến sân khấu rồi mới đọc tên người đoạt giải, để người trao không phải đứng chờ một mình. "Giải Ba thuộc về tác phẩm Sáng chợ cá của tác giả Hà Văn T, Đà Nẵng. Tác phẩm Lò gốm cuối ngày của tác giả Lương Thị U, Quảng Ngãi. Và tác phẩm Thợ may đêm của tác giả Kiều Văn V, Thành phố Hồ Chí Minh. Xin mời ba tác giả lên sân khấu." Đọc tên tác phẩm trước, tên tác giả sau, nơi ở cuối; giữ thứ tự này cho mọi hạng giải.
Khi trao xong, nhắc chụp ảnh: "Xin mời bà R và ba tác giả cùng hướng về phía ống kính." Sau khoảng mười giây, mời về chỗ và cảm ơn người trao. Nếu tác giả vắng mặt, nói ngắn: "Tác giả Kiều Văn V xin vắng mặt, xin mời đại diện Ban tổ chức nhận thay." Không giải thích lý do vắng.
Giữ sự hồi hộp cho giải cao nhất mà không màu mè
Đổi nhịp ở giải nhất. Thay vì đọc tên ngay, đọc một hai câu nhận xét của giám khảo về tác phẩm đoạt giải nhất mà không nhắc tên. Khán giả, nhất là các tác giả, sẽ tự đoán. Cách này cho thêm mười lăm giây hồi hộp, đủ để không khí lên cao.
Dừng hai giây trước khi đọc tên. Một khoảng lặng ngắn có giá trị hơn tiếng trống dài. Báo trước với người lo âm thanh để nhạc nền hạ xuống đúng lúc này và nổi lên khi tên được đọc.
Không kéo dài bằng câu đố. Kiểu "Người đó là ai? Xin hãy đoán xem!" lặp lại nhiều lần khiến người đoạt giải sốt ruột và khán giả mệt. Một khoảng lặng là đủ.
Cho người đoạt giải cao nhất nói một đến hai phút. Báo trước với họ khi nhận kết quả, để họ chuẩn bị vài câu cảm ơn. Người dẫn hỏi một câu gợi mở nếu họ lúng túng: "Anh chụp bức ảnh này trong hoàn cảnh nào?"
Chuẩn bị hậu trường để vòng trao giải chạy trơn
Phần lớn sự cố ở lễ trao giải là sự cố hậu cần. Danh sách việc dưới đây nên được người dẫn cùng hậu đài rà lại trước giờ khai mạc.
- Lập bảng trao giải một trang: thứ tự hạng giải, người trao, tên tác phẩm, tên tác giả, nơi ở, cách đọc các tên khó. Người dẫn, hậu đài và người trao đều giữ một bản.
- Sắp giải thưởng, hoa, giấy chứng nhận theo thứ tự trên một bàn ở cánh gà, mỗi bộ dán số thứ tự ở mặt sau. Người bê khay đưa đúng bộ theo số.
- Xếp người đoạt giải ngồi ở các hàng đầu theo thứ tự hạng giải, để họ lên sân khấu nhanh và đi đúng lối.
- Đánh dấu chỗ đứng trên sân khấu bằng băng dính nhỏ, để người trao và người nhận đứng đúng vị trí ánh sáng và ống kính.
- Thống nhất ký hiệu với người lo âm thanh: nhạc lên khi đọc tên, nhạc hạ khi người dẫn nói, nhạc ngắt khi người đoạt giải phát biểu.
- Kiểm lại danh sách người vắng mặt và người nhận thay trước giờ khai mạc 15 phút.
Diễn tập một vòng giải ba với người thật đứng thay vào vị trí người trao và người nhận là cách nhanh nhất để phát hiện chỗ vướng: lối lên sân khấu hẹp, khay giải để xa, micro không với tới.
Tình huống phát sinh trên sân khấu và câu đỡ
Người trao giải chưa có mặt. Đổi người trao bằng một đại diện khác của ban tổ chức, đã thống nhất từ trước trong danh sách dự phòng. Không thông báo ai vắng; chỉ đọc tên người trao mới như bình thường.
Khay giải đưa nhầm bộ. Người dẫn nhận ra khi đọc tên trên giấy chứng nhận không khớp, nói nhẹ: "Xin quý vị chờ trong giây lát để hậu đài chuyển đúng bộ giải." Trong mười giây đó, nhắc lại tên tác phẩm và một câu nhận xét của giám khảo để lấp khoảng trống.
Người đoạt giải xúc động, nói không thành lời. Đứng cạnh, đợi một chút, rồi đỡ lời: "Có lẽ niềm vui hôm nay đã nói thay tác giả. Xin chúc mừng chị một lần nữa." Không hỏi dồn, không đùa.
Có người phản đối kết quả ngay trong lễ. Không tranh luận trên sân khấu. Mời người đó gặp ban tổ chức sau lễ, nói một câu ngắn và tiếp tục chương trình: "Ban tổ chức xin ghi nhận ý kiến và sẽ trao đổi riêng sau buổi lễ." Quy trình khiếu nại nên có sẵn trong thể lệ cuộc thi.
Mất điện hoặc micro tắt. Bước ra phía trước sân khấu, nói to để hàng ghế đầu nghe được, mời mọi người chờ trong ít phút. Nếu sự cố kéo dài, ban tổ chức có thể trao liền các giải còn lại không kèm phần dẫn dài.
Lời cảm ơn và bế mạc lễ trao giải
Trước khi bế mạc, dành một phần riêng cảm ơn ban giám khảo và nhà tài trợ. Nếu có trao kỷ niệm chương, mời đại diện ban tổ chức trao và chụp ảnh từng đơn vị. Lời cảm ơn nên nhắc đúng phần đóng góp của mỗi bên: giám khảo đã đọc và chấm hàng trăm tác phẩm, nhà tài trợ đã đồng hành từ khi phát động.
Lời bế mạc mẫu: "Lễ trao giải Cuộc thi ảnh Phố nghề Hội An xin được khép lại. Xin chúc mừng mười lăm tác giả đoạt giải, và cảm ơn tất cả các tác giả đã gửi tác phẩm, bởi mỗi bức ảnh đều góp vào bức tranh chung về những người làm nghề. Các tác phẩm đoạt giải sẽ được trưng bày tại sảnh trong một tuần. Kính mời quý vị đại biểu, giám khảo và các tác giả lên sân khấu chụp ảnh lưu niệm."
Lời cảm ơn những người không đoạt giải là điều nhiều lễ trao giải bỏ quên. Họ thường chiếm phần đông khán giả, và một câu ghi nhận chân thành khiến họ muốn quay lại ở mùa thi sau.
Câu hỏi thường gặp
Nên công bố giải từ thấp lên cao hay từ cao xuống thấp?
Thông lệ là từ thấp lên cao để giữ sự chờ đợi đến cuối. Ngoại lệ là khi giải cao nhất có khách quan trọng trao và khách phải về sớm; lúc đó trao giải cao nhất trước, nói rõ lý do với hội trường một câu.
Có nên đọc tên tất cả người được giải khuyến khích không?
Nên đọc đủ tên, vì với nhiều người đây là lần đầu được ghi nhận. Đọc liền một danh sách, mời tất cả lên cùng lúc, trao và chụp chung một tấm. Nếu danh sách quá dài, chiếu tên lên màn hình song song khi đọc.
Nếu đọc nhầm tên người đoạt giải thì xử lý thế nào?
Đính chính ngay khi phát hiện, giọng bình tĩnh: "Xin đính chính, tác phẩm này của tác giả…". Không đùa để lấp đi lỗi. Sau lễ, ban tổ chức nên gặp riêng người bị đọc nhầm để xin lỗi.
Ai là người phù hợp để trao giải?
Thường là đại diện đơn vị tổ chức, nhà tài trợ, trưởng ban giám khảo hoặc khách mời có uy tín trong lĩnh vực. Giải cao nhất do người có vai trò cao nhất trao. Danh sách người trao cần được ban tổ chức chốt trước và báo cho từng người.
Có cần nhạc khi trao giải không?
Nhạc nền giúp lễ trao giải liền mạch và che những khoảng di chuyển. Chọn nhạc không lời, nhịp vừa phải, và dặn người lo âm thanh hạ nhỏ khi có người nói. Một đoạn nhạc ngắn riêng cho giải cao nhất tạo điểm nhấn rõ ràng.
Người đoạt giải không muốn phát biểu thì sao?
Không ép. Người dẫn có thể hỏi một câu ngắn để họ trả lời trong vài chữ, hoặc chỉ chúc mừng và mời về chỗ. Nên hỏi ý kiến họ từ trước, khi báo kết quả, để tránh lúng túng trên sân khấu.