Dẫn đôi chỉ hay hơn dẫn đơn khi hai người chia lời rõ ràng từ trước, có tín hiệu nhường lời và biết đỡ nhau khi một người vấp. Nếu không, hai người dẫn dễ thành hai người cùng nói một lúc, hoặc cùng đứng im chờ nhau, hoặc một người nói gần hết còn người kia chỉ đứng cạnh.
Ở nhiều buổi lễ trường học, tiệc công ty, đám cưới ở quê, ban tổ chức thích cử một nam một nữ, hoặc một người lớn tuổi đi cùng một người trẻ, cho sân khấu sinh động. Bài này hướng dẫn hai người tự dẫn cách chia kịch bản, cách đánh dấu, cách đứng, cách trao lời bằng mắt và câu nối, cùng một đoạn lời mẫu để tập chung. Các câu mẫu đều tự viết, tên người, đơn vị là ví dụ giả định.
Khi nào nên dẫn đôi, khi nào một người là đủ
Dẫn đôi hợp với chương trình dài từ hai tiếng trở lên, có nhiều tiết mục xen kẽ, có phần vui và phần trang trọng rõ rệt. Hai người chia sức, đổi giọng cho khách đỡ nhàm, và một người có thể lo việc ở hậu trường trong khi người kia đứng trên sân khấu. Dẫn đôi cũng hợp khi khách có hai nhóm rõ ràng, như hai họ trong đám cưới hay hai đơn vị trong lễ ký kết, mỗi người dẫn gần với một nhóm.
Ngược lại, với buổi ngắn dưới một tiếng, ít tiết mục, như buổi khai trương cửa hàng nhỏ hay họp mặt gia đình, một người dẫn là đủ và gọn hơn. Hai người cho một chương trình ngắn thường phải chia nhỏ từng câu, nghe vụn và mất thời gian chuyển qua lại.
Một điều cần cân nhắc là thời gian tập. Dẫn đôi đòi hỏi ít nhất một hai buổi tập chung; nếu hai người ở hai nơi, chỉ gặp nhau vào hôm sự kiện, rủi ro vấp nhau cao hơn nhiều so với để một người dẫn chính, người kia hỗ trợ ở hậu trường. Nếu ban tổ chức đã quyết dẫn đôi mà thời gian gấp, ưu tiên chia theo phần lớn để mỗi người tự chủ một khối, ít phải trao lời giữa chừng.
Ba cách chia lời
Có ba kiểu chia lời phổ biến, mỗi kiểu hợp với một loại chương trình. Hai người nên chọn một kiểu chính ngay từ đầu, rồi mới viết kịch bản.
| Cách chia | Hợp với | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chia theo phần | Chương trình có phần trang trọng và phần vui tách biệt, như lễ trước, tiệc sau | Mỗi người làm chủ một khối, ít trao lời, dễ tập | Người không dẫn phần đó vẫn đứng gần hoặc lo việc hậu trường |
| Xen kẽ theo đoạn | Lễ trường, hội diễn văn nghệ, tiệc tất niên | Sân khấu sinh động, đổi giọng thường xuyên | Cần tập nhiều, đánh dấu kỹ ai nói câu nào |
| Người chính, người phụ | Lễ có nhiều đại biểu, cần một giọng điều khiển chính | Rõ người chịu trách nhiệm, an toàn | Người phụ cần có những đoạn riêng để không thành người đứng cạnh |
Ở lễ trang trọng, thường để người có giọng chững chạc hơn đảm nhận các lời chính thức như tuyên bố lý do, mời đại biểu phát biểu. Người kia đảm nhận giới thiệu tiết mục, thông tin hậu cần, lời cảm ơn. Chia như vậy dựa trên thế mạnh, không dựa trên giới tính hay tuổi tác.
Viết và đánh dấu kịch bản đôi
Kịch bản đôi khác kịch bản đơn ở chỗ mỗi dòng phải ghi rõ ai nói. Làm theo các bước sau để hai người không bao giờ phải đoán.
- Viết toàn bộ lời dẫn như một kịch bản liền mạch trước, chưa chia người.
- Chia theo kiểu đã chọn, ghi tên hoặc chữ cái đầu của người nói ở đầu mỗi đoạn, ví dụ "A:" và "B:".
- Mỗi người tô màu riêng phần của mình trên bản của mình, để nhìn xuống là thấy ngay đoạn kế tiếp có phải lượt mình không.
- Đánh dấu câu cuối của người kia ngay trước mỗi lượt của mình. Đó là "câu gọi" báo bạn sắp đến lượt.
- Đánh dấu những câu nói chung cả hai người, thường là câu chào mở đầu và câu chào kết thúc, và tập riêng cho thật khớp.
- Hai người giữ hai bản cầm tay giống hệt nhau về số trang, chỉ khác màu tô. Người lo âm thanh giữ bản thứ ba.
Tránh chia lời quá vụn, mỗi người một câu xen kẽ liên tục. Kiểu chia này nghe như đọc thoại học thuộc và rất dễ lệch nhịp. Mỗi lượt nên dài ít nhất hai ba câu, đủ để người nghe theo được một ý trọn vẹn.
Nhường lời và đỡ nhau trên sân khấu
Nhường lời bằng ánh mắt và câu nối. Khi kết lượt của mình, quay nhẹ người về phía bạn dẫn, nhìn họ, và dùng một câu nối gọi tên: "Và để biết tiết mục tiếp theo là gì, xin mời chị Hà". Người kia nhận lời bằng một cái gật nhẹ rồi bắt đầu nói.
Không nói chen vào lượt của nhau. Kể cả khi thấy bạn dẫn quên một chi tiết, đừng xen ngang giữa câu. Chờ họ dừng, rồi bổ sung bằng một câu tự nhiên như "Và cũng xin nói thêm…".
Đỡ khi bạn dẫn quên lời. Nếu thấy bạn dẫn ngập ngừng quá vài giây, nói một câu nối nhẹ nhàng để họ có thời gian nhìn kịch bản, hoặc nói luôn câu kế tiếp nếu bạn biết. Thống nhất trước tín hiệu nhờ đỡ, ví dụ chạm nhẹ vào kịch bản cầm tay.
Đứng đúng vị trí. Hai người đứng cách nhau khoảng một sải tay, hơi chếch vào nhau, cùng hướng về khách. Người đang nói có thể bước lên nửa bước; người đang nghe đứng yên, nhìn về phía người nói hoặc về phía khách, không xem kịch bản liên tục.
Giữ thái độ khi người kia đang nói. Khách nhìn cả hai người. Người không nói vẫn đang ở trên sân khấu: mỉm cười, gật đầu khi hợp, không chỉnh trang phục hay nhìn điện thoại.
Một đoạn lời mẫu cho hai người
Đoạn dưới đây là phần mở đầu một buổi hội diễn văn nghệ của Trường Tiểu học X, ví dụ giả định, chia xen kẽ theo đoạn giữa người dẫn A là cô giáo và người dẫn B là thầy giáo trẻ.
A và B (cùng nói): "Kính chào quý vị phụ huynh, các thầy cô giáo và các em học sinh thân mến." B: "Em là Minh, giáo viên Thể dục." A: "Và cô là Hà, giáo viên chủ nhiệm lớp 3A. Hôm nay, hai thầy cô được Ban tổ chức phân công cùng dẫn chương trình hội diễn văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam." B: "Chương trình hôm nay có mười hai tiết mục của các lớp từ khối 1 đến khối 5, kéo dài khoảng một tiếng rưỡi. Các em đã tập luyện suốt một tháng qua, và chắc hẳn ai cũng đang hồi hộp." A: "Để mở đầu, xin mời quý vị cùng đón xem tiết mục múa của các em lớp 1B. Xin một tràng pháo tay thật lớn cho các em."
Để ý vài chỗ: câu chào đầu nói chung, phần tự giới thiệu ngắn và gọi theo vai trong trường, mỗi lượt đủ một ý, câu cuối của B gợi cảm xúc để A nối sang lời mời tiết mục. Hai người không cần nói nhiều, nhưng mỗi người đều có phần riêng rõ ràng. Lưu ý thêm: nếu một trong hai người dẫn là học sinh, cách tự xưng và cách gọi khách cần sửa lại cho đúng vai.
Hai người lệch kinh nghiệm hoặc lệch giọng
Thường gặp nhất là một người đã dẫn vài lần ghép với một người lần đầu cầm micro. Người có kinh nghiệm nên nhận những đoạn dễ phát sinh tình huống, như mời đại biểu, trao giải, lấp khoảng chờ; người mới nhận những đoạn đã viết sẵn trọn vẹn, như giới thiệu tiết mục, đọc thông tin hậu cần. Chia như vậy giúp người mới có những lượt nói chắc chắn để lấy tự tin, còn những chỗ cần ứng biến đã có người quen tay lo.
Lệch giọng cũng là chuyện cần tính. Một giọng to, nhanh đứng cạnh một giọng nhỏ, chậm sẽ làm khách thấy hụt hẫng mỗi lần trao lời. Trong buổi tập, nhờ một người ngồi cuối phòng nghe và góp ý: người giọng to nói chậm và nhẹ lại một chút, người giọng nhỏ đứng gần micro hơn, nói rõ chữ hơn. Người lo âm thanh cũng có thể chỉnh mức tiếng từng micro cho cân, nếu được báo trước.
Ở đám cưới tự dẫn, đôi khi hai người dẫn đại diện hai họ, mỗi người nói giọng một vùng. Đây lại là điểm cộng nếu hai người thống nhất phần việc: mỗi người giới thiệu phía gia đình mình, cùng nhau nói những phần chung như mời cô dâu chú rể và cảm ơn khách. Khách hai họ sẽ thấy cả hai phía đều được đón tiếp như nhau.
Tập chung: những việc phải làm cùng nhau
Dẫn đôi không thể tập riêng rồi ghép vào hôm sự kiện. Ít nhất cần hai buổi tập chung, mỗi buổi tập trung vào một việc khác nhau.
- Buổi một: đọc to cả kịch bản cùng nhau, ngồi cũng được, để nghe nhịp trao lời và sửa những chỗ lời chưa tự nhiên.
- Buổi hai: đứng tập trên sân khấu hoặc trong một phòng rộng, cầm micro hoặc vật thay thế, tập đúng vị trí đứng và các lần trao lời.
- Tập riêng câu nói chung: câu chào đầu và câu chào kết, cho đến khi khớp mà không cần đếm nhịp.
- Tập tình huống: một người cố ý ngập ngừng để người kia tập đỡ; ban tổ chức đổi thứ tự một tiết mục để cả hai tập sửa kịch bản nhanh.
- Thống nhất cách xưng hô và cách gọi nhau trên sân khấu.
- Thống nhất ai là người quyết định khi có thay đổi phút cuối và ai sẽ nhận tín hiệu từ ban tổ chức.
Sau buổi tập cuối, mỗi người tự nói to phần của mình thêm vài lần ở nhà. Hôm sự kiện, đến sớm cùng nhau để chạy lại câu chào đầu một lần trên sân khấu thật. Hai người dẫn hiểu nhau thì khán giả sẽ cảm thấy chương trình liền mạch như do một người dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Hai người dẫn nên chia lời thế nào cho hợp lý?
Có ba cách: chia theo phần lớn như lễ và tiệc, xen kẽ theo đoạn, hoặc một người chính một người phụ. Chọn một kiểu chính trước khi viết kịch bản, mỗi lượt nói nên dài ít nhất hai ba câu, tránh chia vụn từng câu.
Làm sao để hai người dẫn không nói chen nhau?
Ghi rõ ai nói ở đầu mỗi đoạn, mỗi người tô màu phần của mình và đánh dấu câu cuối của người kia trước lượt mình. Khi trao lời thì nhìn về phía bạn dẫn và dùng câu nối có gọi tên.
Một người quên lời thì người kia đỡ thế nào?
Nói một câu nối nhẹ nhàng để bạn dẫn có thời gian nhìn kịch bản, hoặc nói luôn câu tiếp theo nếu biết. Nên thống nhất trước một tín hiệu nhờ đỡ, ví dụ chạm nhẹ vào kịch bản cầm tay.
Hai người dẫn nên đứng thế nào trên sân khấu?
Đứng cách nhau khoảng một sải tay, hơi chếch vào nhau, cùng hướng về khách. Người đang nói có thể bước lên nửa bước, người đang nghe đứng yên, mỉm cười và không xem kịch bản hay điện thoại liên tục.
Chương trình ngắn có nên dẫn đôi không?
Với chương trình dưới một tiếng, ít tiết mục, một người dẫn thường gọn hơn. Dẫn đôi hợp với chương trình dài, nhiều tiết mục, có phần vui và phần trang trọng rõ rệt, hoặc có hai nhóm khách như hai họ trong đám cưới.
Dẫn đôi cần tập chung bao nhiêu buổi?
Ít nhất hai buổi: một buổi đọc to cả kịch bản để nghe nhịp trao lời, một buổi đứng tập vị trí và tình huống. Hôm sự kiện nên đến sớm để chạy lại câu chào đầu trên sân khấu thật.